خانه / اخلاق / خانواده در اسلام

خانواده در اسلام

خانواده در اسلام

در جزوه ای که پیشه رو دارید ۴ بحث مطرح شده است :

 ۱، نحوه شوهر داری

۲، نحوه زن داری

۳، نحوه بچه داری

۴، نحوه برخورد فرزندان با پدر و مادر

۵، آداب خواستگاری

(بخصوص دو بحث اول باید با یکدیگر خوانده شود تا نتیجه ی مطلوب بدست آید)

 

بانوی نمونه ( وظایف زن در محیط خانواده ، آدابی که یک زن باید در خانواده رعایت کند )

تعریف واژه : مدیریت صحیح خانه و خانواده بر اساس حقوق و وظایف مشروع و معقول و حسن معاشرت با شوهر و گرم نگهداشتن کانون زندگی و به عبارت دیگر حسن معاشرت با شوهر و حفاظت از دارائی ها و آبرو و شخصیت خانوادگی و اجتماعیِ او و پیروی و مشارکت با او در رفع تقاضاها و نیازهای عاطفی ،

جنسی و عدم خیانت به او.

آیات : آیه اول : وَ مِنْ ءَایَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکمُ مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُواْ إِلَیْهَا وَ جَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّهً وَ رَحْمَهً  إِنَّ فىِ ذَالِکَ لاََیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ(روم،۲۱) و از نشانه‏هاى [قدرت و ربوبیت‏] او این است که براى شما از جنس خودتان همسرانى آفرید تا در کنارشان آرامش یابید و در میان شما دوستى و مهربانى قرار داد یقیناً در این [کار شگفت‏انگیز] نشانه‏هایى است براى مردمى که مى‏اندیشند.

نکته:از این آیه استفاده مى شود که زن باید مایه آرامش مرد باشد.حال از خانم هاى بزرگوار سوال مى کنیم که شما به چه اندازه براى شوهرتان مایه ى آرامش هستید؟ آیا تا بحال شده است که شوهرتان را بی دلیل ناراحت کنید؟ چقدر تلاش می کنید که شوهرتان در خانه آرامش کامل داشته باشد؟ به نظر شما آیا شوهرتان

 از شما راضی است؟

آیه دوم :  فَالصاَّلِحاَتُ قاَنِتَاتٌ حاَفِظاَتٌ لِّلْغَیْبِ

بِمَا حَفِظَ اللَّهُ….(نساء،۳۴)

زنان شایسته ، مطیع و فرمانبرند و به پاس آنکه خداوند (حقوق آنها را) نگه داشته آنها هم (در غیاب شوهر حقوق و اسرار و اموال او را) نگه دارنده‏اند.

نکته :  در آیه فوق تعریف زنِ خوب از دیدگاه قرآن آمده است.حال زنان ما ببینند که آیا این تعریف به آنها صدق می کند یا نه؟

آیه سوم : الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلىَ النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلىَ‏ بَعْضٍ وَ بِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِم…..(نساء،۳۴)

مردان، کارگزاران و تدبیرکنندگانِ [زندگى‏] زنانند، به خاطر آنکه خدا مردان را [از جهت توان جسمى، تحمل مشکلات و قدرت روحى و فکرى‏] بر زنان برترى داده، و به خاطر آنکه [مردان‏] از اموالشان هزینه زندگى زنان را [به عنوان حقّى واجب‏] مى‏پردازند.

نکته :  بنابراین زنان باید به مدریت مردان در خانواده احترام بگذارند. متاسفانه از جمله چیزهائی که موجب طلاق بین زن و شوهر بخصوص زوج های جوان می شود این است که زنان به مدیریت مردان احترام نمی گذارند و می خواهند حتما خود حرف آخر را بزنند. این مسئله در دنیاى امروز بیش از هر زمان روشن است که اگر هیئتى (حتى یک هیئت دو نفرى) مامور انجام کارى شود حتما باید یکى از آن دو،” رئیس” و دیگرى” معاون یا عضو” باشد و گر نه هرج و مرج در کار آنها پیدا مى‏شود، سرپرستى مرد در خانواده نیز از همین قبیل است و مسلما این سرپرستی به معنای اینکه مرد ، حق دارد حقوق زن را پایمال کند نیست.

در اینجا ممکن است شبهاتی راجع به سیستم اسلامی در مورد خانواده و به طور کلی راجع به حقوق زن در اسلام برایتان پیش آید که برای پاسخ به آنها می توانید به جزوه ی (حقوق زن در اسلام) مراجعه کنید.

روایات : روایت اول : ام سلمه از رسول خدا درباره فضیلت خدمت کردن زنان به شوهرانشان پرسید.آن حضرت فرمود : هر زنی که در خانه ی شوهر خود به قصد مرتب کردن آن چیزی را جا به جا کند خداوند به او نظر افکند و هر که خداوند به او نظر افکند عذابش ندهد.(بحار الانوار)

روایت دوم : امام کاظم علیه السلام فرمودند : جهاد زن ، خوب شوهرداری است.(کافی)

روایت سوم : پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : هر زنی که ۷ روز شوهرش را خدمت کند خداوند ۷ در جهنم را به روی او ببندد و ۸ در بهشت را به روی او بگشاید تا از هر دری که بخواهد وارد شود.(ارشاد القلوب)

روایت چهارم : پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : هیچ زنی نیست که جرعه ای آب به شوهرش بنوشاند مگر آنکه این عمل او برایش بهتر از یک سال باشد که روزه هایش را روزه بگیرد و شبهایش را به عبادت سپری کند.(ارشاد القلوب)

روایت پنجم : پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمودند : اگر قرار بود به شخصى دستور مى دادم که به شخص دیگرى سجده کند به زن دستور میدادم شوهرش را سجده کند.(نهج الفصاحه)

روایت ششم : پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمودند : زن در هنگام بارداری مانند روزه دارِ نمازگزار و مجاهد در راه خدا است و هنگام شیر دادن به بچه برای هر بار شیر مکیدنِ فرزند ، ثواب آزاد نمودن بنده ای را خواهد داشت.(وسائل)

روایت هفتم : زنى براى کارى به حضور پیامبر رفت و چون کار خود را انجام داد آن حضرت از او پرسید آیا شوهر دارى؟ گفت آرى. پیامبر پرسید رفتارت با او چگونه است؟ گفت هیچ کوتاهى نمى‏کنم مگر آن که توان آن را نداشته باشم. رسول خدا فرمود سخت مواظب باش و بنگر که رفتارت با او چگونه است که او بهشت و

دوزخ تو است.(طبقات کبرى)

نشانه های یک زن شایسته : اطاعت از شوهر و مخالفت نکردن با او- درخواست نکردن چیزی که در توان او نیست- صبر بر بدخلقیِ او- بخشیدن اشتباهات شوهر ،  خود را در اختیار شوهر قرار دادن ،  زیبا کردن خود در برابر شوهر- اظهار عشق به شوهر- مراقبت از زندگی- حفظ کردن خود از گناه و آلودگی- دفاع از شوهر در برابر

حرف های دیگران

فوائد و آثاری که یک بانوی نمونه می تواند داشته باشد : حاکم شدن جو دوستی و صمیمیت در خانواده ،  تربیت فرزندان سالم و صالح -برقراریِ مناسبات سالم زناشوئی – لذت بردن از زندگی ،  کاهش هزینه های اقتصادی خانواده ،  افزایش امید به زندگی -شکوفائی و ظهور موفقیت آمیز مرد در جامعه

چند تذکر برای خانم ها :

۱، زنان نباید کاری کنند که شوهرشان عصبانی شود و آرامش

خود را از دست بدهد.

 ۲، زنان نباید وسائل منزل را بدون اجازه ی شوهر

 به دیگران بدهند.

۳، زنان نباید در غیاب شوهرشان از او بدگوئی کنند بلکه همیشه باید سعی کنند خوبی های شوهر را بگویند.

۴، زنان سعی کنند بدون شوهرشان مسافرت نروند.

۵، زنان باید سعی کنند برای بیرون رفتن از خانه با شوهر هماهنگی کنند و البته شوهر هم نباید بدون دلیل آنها را از بیرون رفتن از خانه نهی کند.

۶، زنان باید سعی کنند در انجام وظایف خانه هیچ کوتاهی نکنند و نسبت به درست کردن غذا یا نظافت کم کاری نکنند.

۷، زنان در ایجاد نظم در خانه بسیار موثرند و نباید در این زمینه کوتاهی کنند.در بعضی از خانه ها هر چیزی سر جای خود است و همه چیز منظم است ولی در بعضی خانه ها وسائل منظم نیست و ممکن است هرچیزی در یکجا باشد.خانم ها باید سعی کنند

در خانه نظم ایجاد کنند.

۸، یک زن باید این را بداند که قبل از هر چیزی باید همسر خوبی برای شوهرش و مادر خوبی برای بچه هایش باشد.بنابراین طبق این اصل باید از کارهائی که او را از این وظیفه دور می کند بپرهیزد.

۹، زن باید خود را برابر شوهرش زینت کند و با گفتن بعضی از کلمات ، عشق خود را به شوهرش ابراز کند.

۱۰، زن باید وقتی شوهرش از سر کار برمیگردد از او پذیرائی کند و با ریختن چای و آوردن میوه به او خوش آمد بگوید.

 ۱۱، زن نباید در خرج کردن اموال شوهر اسراف کند.

۱۲، زن نباید از حرفهای دیگران ناراحت شود و در نتیجه نحوه ی ارتباطش را با شوهرش تغییر دهد.

۱۳، زن باید نهایت تلاشش را برای تربیت فرزندانی

شایسته بکار گیرد.

۱۴، زن نباید فقط به فکر گرفتن مهریه باشد و حتی در مواردی حلال کردن مهریه سفارش می شود.

۱۵، زن اصلا نباید به فکر سقط جنین باشد بلکه باید از نعمتی

که خدا به او داده تشکر هم بکند.

۱۶،  زن باید نیازهای شوهر را اعم از نیازهای جنسی ، جسمی ، روحی و … با کمال میل برآورده کند و خود به این کار دل دهد نه اینکه با اکراه برای شوهر کار کند.

۱۷، زن نباید اموال شوهر را بدون اجازه ی او صرف کارهای مستحبی و کمک به مسجد و …. کند.

 ۱۸، زن اگر خود حقوق بدست می آورد شایسته است با هماهنگیِ شوهرش آنها را مصرف کند.

۱۹، زن باید محیط خانه را شاد نگه دارد تا همه ی اعضاء خانواده از زندگی لذت ببرند.

 ۲۰، زن باید در روزهائی مثل روز پدر سعی کند با خریدن کادو ، شوهرش را خوشحال کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شوهر نمونه ( وظایف مرد در محیط خانواده – آدابی که یک مرد باید در خانواده رعایت کند )

تعریف واژه : برقراری ارتباط صمیمی و منصفانه بر اساس اصول محبت ، عدالت و صداقت با همسر و به عبارت دیگر شناخت حقوق همسر و ادای آنها و حاکمیت فضای ایثار ، گذشت و سازگاری

 بر محیط خانواده.

دستور قرآن راجع به چگونگی برخورد مرد با همسرش :

 وَ عَاشرُِوهُنَّ بِالْمَعْرُوف…. (نساء،۱۹)

و با زنانتان به صورتى شایسته و پسندیده رفتار کنید.

روایات : روایت اول : پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم فرمودند : به زن خود خدمت نکند مگر صدیق یا شهید یا مردی که خداوند خیر دنیا و آخرت او را بخواهد.(بحار الانوار)

روایت دوم : امام صادق علیه السلام فرمودند : هرکه به خانواده ی خود نیکی کند خداوند بر عمرش می افزاید.(خصال)

روایت سوم : پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم فرمودند : نشستن مرد نزد زن و فرزندش نزد خدا محبوبتر از اعتکاف در مسجد من است.(تنبیه الخواطر)

روایت چهارم : پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم فرمودند : کسی که به طرف دهان همسرش لقمه ای ببرد ، پاداش

داده می شود.(محجه البیضاء)

روایت پنجم : امام سجاد علیه السلام فرمودند : خداوند از آن کس خشنودتر است که خانواده ی خود را بیشتر در رفاه و

نعمت قرار دهد.(بحار الانوار)

روایت ششم : پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم فرمودند : از همه ی مومنان آن کس ایمانش کامل تر است که با خانواده اش مهربان تر باشد.(محجه البیضاء)

مصادیقی از برخورد شایسته بازنان : ۱، مرد نباید بر سر زن خود داد بزند و با او تند صحبت کند و به خاطر کوچکترین چیزی با او دعوا کند. از مردان سوال می کنیم که آیا مردی هست که تا بحال با زن خود دعوا نکرده باشد؟ اگر تا به حال این جور نبوده اید از این به بعد سعی کنید هیچ گاه با همسرتان دعوا نکنید.

۲، خوب است مرد به همسرش بگوید دوستت دارم.

۳، مرد باید همسرش را با احترام صدا کند همچنانکه زن هم باید همسرش را با لفظ خوب صدا بزند.

۴، همچنانکه زن باید خود را جلوی مرد تزیین کند ، مرد هم باید خود را در برابر همسرش زیبا کند.

۵، مرد باید در تهیه ی بهترین وسائل برای منزل بکوشد و در توسعه ی روزیِ اهل و عیالش تلاش کند.

۶، گاهی اوقات مرد باید مستحبات را رها کند و به کنار همسرش برود و در کنار او بنشیند.

۷، مرد باید از اشتباهات همسرش چشم پوشی کند نه اینکه به فکر تلافی باشد همچنانکه این دستور برای زنان هم هست.

۸، مرد باید سعی کند گاهی اوقات یکدفعه همسرش را خوشحال کند مثل نوشتن نامه های عاشقانه یا خریدن کادو.

۹، مرد باید در کارهای خانه به همسرش کمک کند و در این

 رابطه به فکر او باشد.

۱۰، مرد باید از ازدواج با همسرش اظهار خوشحالی کند و حتی به شوخی ، الفاظی مثل بدبخت شدیم و …. را بکار نبرد. بخصوص نسبت به کسانی که تازه ازدواج کرده اند توصیه می شود که با اظهار خوشحالی از ازدواج خود دیگران را هم دعوت به ازدواج کنند.

۱۱، مردها باید مواظب باشند که در جمع به همسر خود بی احترامی نکنند  مثلا جلوی جمع با او بلند صحبت نکنند یا جلوی دیگران دست روی او بلند نکنند. بخصوص زن و مرد نباید جلوی فرزندان با یکدیگر دعوا حتی دعوای لفظی داشته باشند.

۱۲، مرد در امور زندگی باید با همسرش مشورت کند به صورتی که همسرش بفهمد که نظر او برای مرد مهم است.

۱۳، مرد نباید زن را زیاد در خانه تنها بگذارد الا در مواقع شغلی که مجبور باشد بر سر شغل خود باشد.

۱۴، مرد نباید جلوی پیشرفت زن خود را بگیرد و باید تا جائی که می تواند برای پیشرفت او سرمایه گذاری کند.

۱۵، مرد نباید به خاطر ارتباط زیاد با دوستان ، حق

همسرش را ضایع کند.

۱۶، مرد باید در صورت نیاز ، همسرش را امر به معروف و نهی از منکر کند همچنانکه زن هم این وظیفه را در قبال شوهرش دارد.

۱۷، مرد نباید مشکلات بیرون خانه را درون خانه بیاورد.

۱۸، مرد نباید از حرفهای مردم مثل اینکه (فلانی زن ذلیل است) بترسد و به همسرش کمک نکند و خواسته ی او را عمل نکند. چقدر خوب است که انسان نوکرِ شریک

زندگی اش باشد.

نکته : زن ذلیلی دو معنی ممکن است داشته باشد : اگر به معنای این باشد که مرد دستوراتی که در این جزوه آمده است را رعایت کند و در کارها به همسرش کمک کند بسیار خوب است. زن ذلیلى‏اى که بد است این است که دستور قرآن رعایت نشود.قرآن مى فرماید : الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلىَ النِّسَاءِ حال اگر کسى این دستور را عمل نکرد و در واقع النِّسَاءُ قَوَّامَات عَلى‏الرِّجَال  شد این زن ذلیلى بسیار بد است. طبق آیه قرآن مرد است که باید مدیر خانواده باشد. حال اگر مردى آن قدر ضعیف بود که این دستور را عمل نکرد و همسرش بر او از این لحاظ برترى پیدا کرد این نوع زن ذلیلى بسیار بد است.

۱۹، خوب است گاهی اوقات مرد برای همسرش چای

بریزد و میوه بیاورد.

۲۰، مرد نباید به خاطر حرف دیگران مثل حرف مادرش یا خواهرش حقوق همسر خود را ضایع کند.

۲۱، مرد باید همسر خود را در آغوش بگیرد و او را ببوسد و برای او لقمه بگیرد همچنانکه زن هم باید این

وظایف را انجام دهد.

۲۲، مرد باید امانت دار زن باشد و عیب های او را

برای دیگران نگوید.

۲۳، مرد باید همیشه خوبی های همسرش را بگوید.

۲۴، مرد هیچ گاه نباید زحمت های همسرش را نادیده بگیرد.متاسفانه بعضی از آقایان تلاش های همسرشان را فراموش می کنند و ممکن است به خاطر یک اشتباهی که همسرش مرتکب شده سرِ او داد بزنند یا …. آیا می دانید که در طول یک عمر زندگیِ زناشوئی ، زن برای شوهر چقدر زحمت می کشد؟ بنابراین همانطور که شخص باید به پدر و مادرش احترام کند باید نسبت به همسرش توجه داشته باشد و احترام کند. متاسفانه بعضی از مردها آنقدر که رضایت پدر و مادرشان را می طلبند رضایت همسرشان را جلب نمی کنند و گاهی اوقات به خاطر پدر و مادرشان ، حقوق همسرشان را زیر پا می گذارند.

۲۵، مرد نباید کاری بکند که زن از او بترسد و البته از طرفی زن هم باید به دستورات مرد عمل کند و مثلا برای بیرون رفتن از خانه با شوهر هماهنگی کند.خانم ها این را بدانند که اگر همسرتان راضی نیست که شما به روضه بروید ، روضه رفتن شما ممکن است اشکال داشته باشد. بنابراین نشستن در کنار همسر در مواردی از رفتن به روضه ممکن است بهتر باشد.البته مرد هم نباید بدون دلیل همسر خود را از کارهائی مثل روضه رفتن باز دارند.

۲۶، مرد اگر اشتباهی انجام داد باید از همسرش معذرت خواهی کند نه اینکه فکر کند اگر معذرت خواهی کند کوچک می شود.

۲۷، زن و مردی که عمری است با هم زندگی می کنند باید حرف یکدیگر را بر حرف دیگران ترجیح دهند نه اینکه مثلا مرد ، زنش را دروغ گو بحساب آورد و خواهرش را راستگو.

۲۸، مرد خانواده نباید با کارهای اشتباهش همسرش را به گریه بیندازد.

۲۹، مردها نباید با الفاظ بدی همسران خود را ناراحت کنند مثل اینکه : تو زن خوبی برای من نبودی یا عروس خوبی برای خانواده ی ما نبودی و ….

۳۰، مرد نباید برای یک چیز جزئی به فکر طلاق دادن همسرش بیفتد.

۳۱، مرد اگر همسری بد اخلاق یا …. دارد خوب است از باب خودسازی و ریاضت ، بر بدخلقیِ او صبر کند تا خدا

پاداش به او بدهد.

۳۲، مرد باید برای صحبت با همسرش وقت بگذارد چرا که یکی از نیازهای زن نیاز به گفتگو و تکلم عاطفی است.

۳۳، مرد نباید به خاطر کوچکترین موضوعی ، باعث ناراحتی همسرش بشود ودلش بخواهد به همسرش ایراد بگیرد و دنبال بهانه باشد.

۳۴، اگر زن از مرد درخواستی کرد ، مرد باید تا جائی که می تواند دل همسرش را بدست آورد مثلا اگر همسر شما به شما گفت فلان لباس را بپوش شما سعی کنید این کار را بکنید.

۳۵، مرد باید به فکر تفریح همسر خود باشد و مثلا او را به پارک ببرد و ….

۳۶، مرد وقتی به خانه می آید باید برای خانواده ی خود وقت بگذارد. متاسفانه بعضی از مردها وقتی به خانه می آیند شروع می کنند به انجام کارهای شخصی مثل پیامک دادن به دوستان و یا دیدن تلویزیون و یا ….. و نسبت به خانواده کم کاری می کنند و این اصلا صحیح نیست.

***

فوائد و آثار همسر داریِ خوب : تحکیم مبانی خانواده ،  تربیت فرزند سالم و صالح- آرامش و نشاط خانوادگی ،  کسب موفقیتهای بیرون خانه – عبادت خداست – الگو شدن برای دیگران ،  سازندگی برای خود و تمرین فروتنی – تولید عشق بین زن و شوهر – دور ماندن از اختلافات و طلاق – تبلیغ دین اسلام و نشان دادن جایگاه ارزشمند زن در دین به دیگران ( بنابراین ما با رفتار خوب با زنان می توانیم جواب محکمی به کسانی که به اسلام و مسلمانان اشکال می گیرند بدهیم)

راه تحصیل : مطالعه ی کتب روانشناسی درباره ی زن – مطالعه ی کتب مدیریت خانواده مثل کتاب مدیریت خانواده از آقای نیلی پور -آشنائی با حقوق زن -مطالعه ی سیره رسول خدا و پیشوایان دین با همسرانشان – تمرین صبر و مدارا ،  حاکم کردن جو صمیمیت و مهرورزی در خانواده – استفاده از اصل تغافل ( چشم پوشی کردن  و خود را به غفلت زدن ) -خدمت به عیال – تقسیم کار در خانه -معنوی نمودن جو خانواده – گفتگو با همسر – حضور به مقدار و به موقع در خانه – احترام به خویشاوندان زن – برقراری مناسبات زناشوئی مناسب – پرهیز از ظلم و بی عدالتی در حق زن ،  حفظ

احترام و حریم همسر

***

بچه داری صحیح :

باید گفته شود که فرزندان ما امانتهای الهی هستند که کوتاهی در رسیدگی به آنها ، خیانت به امانت خدا و ظلم به اجتماع است. در قرآن آمده است : ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئذٍ عَنِ النَّعِیم یعنى آن گاه شما در آن روز از نعمت ها بازپرسى خواهید شد.

ابعاد رسیدگی به فرزندان : جسمانی -عاطفی ،  عقلانی(مثل آموختن علم) – دینی – اجتماعی(مثل فعالیتهای اقتصادی) (پدرو مادر نسبت به فرزندان وظیفه دارند که در تمام این ابعاد سرمایه گذاری کنند نه اینکه فقط به یک بعد بپردازند.)

آیات قرآن در مورد تربیت فرزندان :

آیه اول : وَ وَصىَ‏ بهِا إِبْرَاهِیمُ بَنِیهِ وَ یَعْقُوبُ یَابَنىِ‏َّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى‏ لَکُمُ الدِّینَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنتُم مُّسْلِمُونَ (بقره،۱۳۲)

و ابراهیم و یعقوب پسرانشان را به آیین اسلام سفارش کردند که: اى پسران من! یقیناً خدا این دین را براى شما برگزیده، پس شما باید جز در حالى که مسلمان باشید، نمیرید.

سوال : آیا ما چنین توصیه هائی به فرزندانمان و اعضای خانواده مان می کنیم؟

آیه دوم : أَمْ کُنتُمْ شهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ یَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِیهِ مَا تَعْبُدُونَ مِن بَعْدِى قَالُواْ نَعْبُدُ إِلَاهَکَ وَ إِلَاهَ ءَابَائکَ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ وَ إِسْحَاقَ إِلَاهًا وَاحِدًا وَ نَحنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (بقره،۱۳۳)

آیا شما [یهودیان که ادعا مى‏کنید یعقوب پسرانش را به آیین شما سفارش کرد] هنگامى که یعقوب را مرگ در رسید [کنار بستر او] حاضر بودید؟ [یقیناً حاضر نبودید] آن گاه که به پسران خود گفت: پس از من چه چیزى را مى‏پرستید؟ گفتند: خداى تو و خداى پدرانت ابراهیم و اسماعیل و اسحاق را که خداى یگانه است مى‏پرستیم،

و ما تسلیم اوییم.

تذکر : وقتی یعقوب در حال مرگ است از فرزندانش می پرسد بعد از من چه دینی خواهید داشت؟ یعنی مهمترین مساله ای که در آخر عمر ، ذهن یعقوب را مشغول کرده دین فرزندانش است نه دنیای آنها. حال آیا ما هم همینطور هستیم؟

آیه سوم :  وَ إِذْ قَالَ لُقْمَانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یَابُنى…..(لقمان،۱۳)

و [یاد کن‏] هنگامى که لقمان به پسرش در حالى که او را موعظه مى‏کرد، گفت: پسرم! ……

سوال : آیا ما هم توصیه های اخلاقی به فرزندانمان داریم؟

آیه چهارم : یَأَیهَّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَکمُ‏ْ وَ أَهْلِیکمُ‏ْ نَارًا…..(تحریم،۶) اى مؤمنان! خود و خانواده خود را از آتش حفظ کنید.

نکته : در آیه فوق می فرماید هم خود را حفظ کنید و هم اهل خود را و نگهدارى و حفظ از خود به ترک معاصى و عدم تسلیم در برابر شهوات سرکش است، و نگهدارى خانواده به تعلیم و تربیت و امر به معروف و نهى از منکر  و فراهم ساختن محیطى پاک و خالى از هر گونه آلودگى، در فضاى خانه و خانواده است.حق زن و فرزند تنها با تامین هزینه زندگى و مسکن و تغذیه آنها حاصل نمى‏شود، مهمتر از آن تغذیه روح و جان آنها و به کار گرفتن اصول تعلیم و تربیت صحیح است.

آیه پنجم : وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَوهِ وَ اصْطَبرِْ عَلَیهْا…..(طه،۱۳۲)

و خانواده‏ات را به نماز فرمان بده و خود نیز بر آن شکیبایى ورز.

آیه ششم : وَ هِىَ تجَرِى بِهِمْ فىِ مَوْجٍ کاَلْجِبَالِ وَ نَادَى‏ نُوحٌ ابْنَهُ وَ کَانَ فىِ مَعْزِلٍ یَابُنىَ‏َّ ارْکَب مَّعَنَا وَ لَا تَکُن مَّعَ الْکَافِرِینَ(۴۲) قَالَ سَاوِى إِلىَ‏ جَبَلٍ یَعْصِمُنىِ مِنَ الْمَاءِ  قَالَ لَا عَاصِمَ الْیَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَن رَّحِمَ  وَ حَالَ بَیْنهُمَا الْمَوْجُ فَکاَنَ مِنَ الْمُغْرَقِینَ(۴۳)

آن کشتى آنان را در میان موج‏هایى کوه‏آسا حرکت مى‏داد، و نوح فرزندش را که در کنارى بود، بانگ زد که اى پسرم! همراه ما سوار شو و با کافران مباش. ، گفت: به زودى به کوهى که مرا از [این‏] آب نگه دارد، پناه مى‏برم. نوح گفت: امروز در برابر عذاب خدا هیچ نگه دارنده‏اى نیست مگر کسى که [خدا بر او] رحم‏کند. و موج میان آن دو حایل شد و پسر از غرق‏شدگان گردید.

سوال : آیا ما هم مثل حضرت نوح تلاش می کنیم فرزندانمان را از گرداب گناه خارج سازیم؟ یا شاید تازه خود ، محیط گناه را

برای آنها فراهم می کنیم؟

تذکر ۱ : از جمله توصیه های تربیتی به والدین در خانواده ، تبدیل فرهنگ دستوری به فرهنگ گفتگو است.

تذکر ۲ : از پدران و مادران تقاضا می شود که به صحبتهای فرزندانشان بها بدهند و به حرفهای آنها گوش دهند و به آنها مشورت دهند و از آنها مشورت بخواهند.

تذکر ۳  : بعضی از انحرافات فرزندان و میل پیدا کردن آنها به دوستان نا اهل ، به خاطر این است که در محیط خانواده گفتگوهای صمیمی بین اعضای خانواده وجود ندارد و مثلا فرزند نمی تواند مشکلاتش را به صورت گفتگو با پدر یا مادرش در میان گذارد. بخصوص پدرانی که اکثر اوقات شبانه روز را بیرون خانه هستند بیشتر باید به این مطلب دقت کنند و همچنین پدران و مادرانی که هر دو شاغل هستند بیشتر باید در این زمینه توجه داشته باشند.

تذکر ۴ : بعضی از بیماری های روحی و روانی که جوانان امروز به آن مبتلا هستند به خاطر مساعد نبودن محیط خانواده است.

تذکر ۵ : به پدران و مادران توصیه می شود که فرزندانشان را برای انتخاب آینده ی خود مجبور نکنند. متاسفانه بعضا دیده می شود که پدری یا مادری فرزندش را به دانشگاه رفتن مجبور می کند در حالی که فرزند هیچ علاقه ای به رفتن به دانشگاه ندارد و از باب اجبار مجبور شده است این مسیر را طی کند. البته این حرف به آن معنی نیست که فرزند را در انتخاب ها به حال خود رها کنند بلکه منظور این است که علاقه ی فرزند و استعداد او را هم مد نظر قرار دهند.

تذکر ۶ : پدران و مادران همچنانکه برای موفقیت فرزندانشان تلاش می کنند باید نسبت به دین آنها نیز سرمایه گذاری کنند و آنها را افرادی دین دار تربیت کنند.در این رابطه اگر خود می توانند ، مسائل دینی را به فرزندانشان یاد بدهند و الا آنها را پیش یک روحانی یا شخصی که بتواند دین را به آنها یاد بدهند بفرستند.متاسفانه دیده می شود که شخصی حاضر است پول های زیادی خرج کند و فرزندش را به کلاس زبان یا …. بفرستد ولی اصلا به فکر دین داری فرزندش نیست. در روایتى وارد شده است که : رسول اکرم (ص) به بعضى از کودکان نظر کرد و فرمود: واى بر فرزندان آخر زمان از روش پدرانشان. عرض شد یا رسول اللَّه از پدران مشرک آنها؟ فرمود نه، از پدران مسلمانشان که چیزى از فرائض دینى را به آنها یاد نمیدهند، و اگر فرزندان، خود از پى فراگیرى بروند منعشان میکنند و تنها از این خشنودند که آنها در آمد مالى داشته باشند هر چند ناچیز باشد. سپس فرمود: من از این پدران برى و بیزارم و آنان نیز از من بیزارند.(مستدرک الوسائل)

واقعا چه مقدار به فکر تغذیه ی روح خانواده هستید؟ ( گاهی اوقات انسان برای تغذیه ی جسم خود و خانواده تلاش زیاد می کند و مثلا دنبال می کند که کدام رستوران کباب بهتری دارد تا غذای بهتری برای خانواده بخرد یا صبح تا شب کار می کند تا خانواده اش از لحاظ مادی هیچ مشکلی نداشته باشند ولی همین شخص ممکن است اصلا به فکر غذای روحیِ اعضای خانواده نباشد. آیا شما این جور هستید؟) بعضی از مادرها آنقدر به فکر غذای فرزندانشان هستند که آنقدر

 به فکر دین آنها نیستند.

آیا به دخترتان توصیه ی حجاب می کنید یا به او اجازه می دهید به هر شکلی که می خواهد از خانه خارج شود؟

آیا اگر در خانه ماهواره دارید دقت می کنید که اعضای خانواده از هر شبکه ی آن استفاده نکنند؟ آیا اگر فرزند مجرد در خانه دارید که موقع ازدواج او رسیده است آیا تلاش می کنید او را به ازدواج

در آورید تا به گناه نیفتد؟

آیا فرزندانتان را به مسجد آمدن تشویق می کنید و آیا آنها را

با معارف دینی آشنا می کنید؟

آیا فرزندی داریم که از راه راست منحرف شده باشد و مثلا دنبال دوستان منحرف باشد و یا سیگار بکشد؟ اگر داریم برای

هدایت او چکار کرده ایم؟

آیا فرزندی داریم که نماز نخواند؟ اگر داریم چه قدر سعی کرده ایم که به دستور قرآن عمل کنیم؟این را بدانیم که ما نسبت به دین فرزندانمان مسئولیم و نباید آنها را به حال خود رها کنیم. بخصوص پدران و مادرانی که فرزندانشان به خاطر دانشگاه یا شغل ، در شهر دیگری هستند بیشتر باید دقت کنند. بخصوص در این جامعه که در دانشگاه ها ممکن است دوستان منحرف پیدا کنند. شما اگر فرزند دختر یا پسرتان را می خواهید به شهر دوری بفرستید باید بسیار دقت کنید و از سلامت فرزندتان مطمئن باشید. آیا می دانید در خوابگاه های دانشجوئی چه می گذرد؟ می دانید که در خانه هائی که دانشجویان در شهرهای دور برای خود کرایه می کنند ممکن است چه بگذرد؟ می دانید چند درصد خوابگاهیان برای نماز صبح بلند می شوند؟ و سوالاتی از این قبیل.خلاصه اینکه نباید بی تفاوت باشیم.

تذکر ۷ : اعضای خانواده باید سعی کنند همدیگر را درک کنند به عنوان مثال پدر و مادر باید فرزندشان را درک کنند و بدانند که گاهی اوقات فرزندان به خاطر خجالت یا هر چیز دیگر نمی توانند مشکلاتشان را به پدر و مادر بگویند و به همین علت خود پدر و مادر باید بحث هائی را شروع کنند و از مشکلات فرزندشان بپرسند مثلا ممکن است فرزندی دوست داشته باشد ازدواج کند ولی حیاء ، مانع از گفتن به پدر و مادر شود یا فرزندی به خاطر جنابت بخواهد صبح به حمام رود

ولی خجالت بکشد و مثال های دیگر.

تذکر ۸ :   اعضای خانواده باید با یکدیگر صمیمی باشند و زن و شوهر نسبت به یکدیگر و پدر و مادر نسبت به فرزندان باید این

دستور را رعایت کنند.

تذکر ۹ :  باید عدالت را بین اعضای خانواده و فرزندان رعایت کرد.

تذکر ۱۰ : پدران و مادران نباید پول بیش از حد در اختیار فرزندشان قرار دهند الا اینکه به او مطمئن باشند.

تذکر ۱۱ : گاهی اوقات ممکن است پدر یا مادر در حین بروز مشکلاتی بدون هیچ دلیلی فرزندان خود را مقصر بدانند که این ، اشتباه است.

تذکر ۱۲ : در محیط خانواده توصیه های اخلاقی و دینی بسیار مورد توجه است.بنابراین بسیار پسندیده است که حداقل هفته ای یکبار در خانواده جلساتی گذاشته شود و علاوه بر بررسی مسائل خانواده ، در آن جلسات مطلب دینی هم بیان شود و توصیه ای اخلاقی از طرف یکی از اعضای خانواده گفته شود. همچنین خوب است کسی که وصیت نامه می نویسد در وصیت نامه اش توصیه ای به بازماندگان بکند.متاسفانه بعضا در خانواده های امروزی چنین مسائلی یافت نمی شود و آن قدر که پدر و مادر به دنبال دنیای فرزندشان هستند ، دین و آخرت فرزندشان برایشان مهم نیست.به خانواده ها توصیه می شود که در محیط خانواده از تشکیل جلسات دینی غافل نشوند و نسبت به دین اعضای خانواده برنامه ریزی کنند.حداقل این است که جلساتی تشکیل شود و در آن جلسات اعضای خانواده برای یکدیگر حدیثی بخوانند یا یک مساله ی شرعی بگویند.بخصوص پدر و مادر نسبت به فرزندانشان در این زمینه وظیفه ی سنگینی دارند.

تذکر ۱۳ : یاد دادن احکام شرعی به فرزندان از همان زمان بلوغ مساله ی بسیار مهمی است که باید انجام شود. حال یا توسط خودِ پدر و مادر و یا توسط روحانی مسجد.

چگونگی برخورد فرزندان با پدر و مادر

آیات : وَ قَضىَ‏ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُواْ إِلَّا إِیَّاهُ وَ بِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَنًا  إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لهَّمَا أُفٍ‏ وَ لَا تَنهَرْهُمَا وَ قُل لَّهُمَا قَوْلًا کَرِیمًا(۲۳) وَ اخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِ مِنَ الرَّحْمَهِ وَ قُل رَّبّ‏ ارْحَمْهُمَا کَمَا رَبَّیَانىِ صَغِیرًا(۲۴) سوره اسراء

معنى : و پروردگارت فرمان قاطع داده است که: جز او را نپرستید، و به پدر و مادر نیکى کنید هرگاه یکى از آنان یا دو نفرشان در کنارت به پیرى رسند [چنانچه تو را به ستوه آورند] به آنان اف مگوى و بر آنان [بانگ مزن و] پرخاش مکن، و به آنان سخنى نرم و شایسته [و بزرگوارانه‏] بگو. – و براى هر دو از روى مهر و محبت، بال فروتنى فرود آر و بگو: پروردگارا! آنان را به پاس آنکه مرا در کودکى تربیت کردند، مورد رحمت قرار ده.

وَ وَصَّیْنَا الْانسَانَ بِوَالِدَیْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلىَ‏ وَهْنٍ وَ فِصَالُهُ فىِ عَامَینْ أَنِ اشْکُرْ لىِ وَ لِوَالِدَیْکَ إِلىَ‏ الْمَصِیرُ(۱۴) وَ إِن جَاهَدَاکَ عَلىَ أَن تُشْرِکَ بىِ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا  وَ صَاحِبْهُمَا فىِ الدُّنْیَا مَعْرُوفًا ….. (۱۵) سوره لقمان

معنى : و انسان را درباره پدر و مادرش سفارش کردیم، مادرش به او حامله شد [در حالى که‏] سستى به روى سستى [به او دست مى‏داد] و باز گرفتنش [از شیر] در دو سال است [و سفارش کردیم‏] که براى من و پدر و مادرت سپاس گزارى کن بازگشت [همه‏] فقط به سوى من است. – و اگر [آن دو] تلاش کنند که تو [را وادار نمایند] بر [اینکه‏] چیزى را که هیچ علمى به [خدا بودن و ربوبیت‏] آن ندارى شریک من قرار دهى، از آنان اطاعت مکن ولى در دنیا با آن دو نفر به شیوه‏اى پسندیده معاشرت کن.

نکات آیات فوق :

نکته ۱ : قرار دادن توحید یعنى اساسى‏ترین اصل اسلامى در کنار نیکى به پدر و مادر تاکیدى است بر اهمیت این دستور اسلامى.

نکته ۲ : آیات سوره ی اسراء انگشت روى حالات پیرى پدر و مادر که در آن موقع از همیشه نیازمندتر به حمایت و محبت و احترامند گذارده، مى‏گوید: کمترین سخن اهانت آمیز را به آنها مگو!. آنها ممکن است بر اثر کهولت به جایى برسند که نتوانند بدون کمک دیگرى حرکت کنند، و از جا برخیزند و حتى ممکن است قادر به دفع آلودگى از خود نباشند، در این موقع آزمایش بزرگ فرزندان شروع مى‏شود. آیا وجود چنین پدر و مادرى را مایه رحمت مى‏دانند، و یا بلا و مصیبت و عذاب آیا صبر و حوصله کافى براى نگهدارى احترام آمیز از چنین پدر و مادرى را دارند و یا هر زمان با نیش زبان، با کلمات سبک و اهانت آمیز و حتى گاه با تقاضاى مرگ او از خدا قلبش را مى‏فشارند و آزار مى‏دهند؟.

نکته ۳ : در آیات سوره ی اسراء بخصوص در رابطه‏ى با دعا براى پدر و مادر تاکید شده است.  بنابراین سعى کنیم بعد از هر نماز براى آنها دعا کنیم بخصوص دعائى که در آیات فوق به آن اشاره شده است.

نکته ۴ : یادمان باشد زمانى که ما کوچک بوده ایم پدر و مادر و بخصوص مادر چقدر براى ما زحمت کشیده اند.  به ما غذا داده اند. ما را از آلودگى ها دور مى کردند. ما را حمام مى بردند و …. بنابراین ما نباید از انجام چنین کارهائى براى آنها خوددارى کنیم.

نکته ۵ : چقدر جالب و پر معنى است که در آیات فوق شکر پدر و مادر درست در کنار شکر خدا قرار گرفته.

نکته ۶ : قرآن حتى کمترین بى احترامى را در برابر پدر و مادر اجازه نداده است. در حدیثى از امام صادق ع مى‏خوانیم که فرمود: ” اگر چیزى کمتر از” اف” وجود داشت خدا از آن نهى مى‏کرد (اف کمترین اظهار ناراحتى است) و این حد اقل مخالفت و بى احترامى نسبت به پدر و مادر است، و از مصادیق اف نظر تند و غضب‏آلود به پدر و مادر مى‏باشد” «جامع السعادات».

روایات

روایت اول : مردى مشغول طواف بود و مادرش را بر دوش گرفته طواف مى‏داد، پیامبر ص را در همان حال مشاهده کرد عرض کرد آیا حق مادرم را با این کار انجام دادم، فرمود: نه حتى جبران یکى از ناله‏هاى او را (به هنگام وضع حمل) نمى‏کند.(تفسیر فى ظلال جلد ۵ صفحه ۳۱۸)

روایت دوم : از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم منقول است که : بترسید از اینکه عاق پدر و مادر و مغضوب آنها شوید، زیرا بوى بهشت از پانصد سال راه به مشام مى‏رسد، ولى هیچگاه به کسانى که عاق پدر و مادر هستند نخواهد رسید.(جامع السعادات)

سوال : فکر مى کنید اگر کسى تمام واجباتش را انجام داده ولى فقط عاق والدین باشد چنین روایتى در رابطه ى با او هم صادق است‏؟

روایت سوم : در حدیثى از امام صادق ع مى‏خوانیم که مردى نزد پیامبر ص آمد و عرض کرد من جوان با نشاط و ورزیده‏اى هستم و جهاد را دوست دارم ولى مادرى دارم که از این موضوع ناراحت مى‏شود، پیامبر ص فرمود: ” برگرد و با مادر خویش باش، قسم به آن خدایى که مرا به حق مبعوث ساخته است یک شب مادر با تو مانوس گردد از یک سال جهاد در راه خدا بهتر است.(جامع السعادات)

نکته :  البته هنگامى که جهاد، جنبه وجوب عینى پیدا کند و حضور همگان لازم شود، هیچ عذرى پذیرفته نیست، حتى نارضایى پدر و مادر.

روایت چهارم : امام صادق علیه السلام فرمودند : هرکس به پدر و مادر خود نگاهی تند و خشم آلود کند ، در حالی که آنها به او ظلم هم کرده باشند خداوند نماز او را قبول نمی کند.(بحارالانوار)

مواردی که باید فرزندان نسبت به پدر و مادر رعایت کنند : از پدر و مادر اطاعت کنند مگر آنکه والدین به گناه امر کنند – والدین خود را به اسم صدا نکنند – جلوتر از آنها راه نروند – قبل از والدین ننشینند – صدای خود را در برابر آنها بلند نکنند – سبب فحش دادن مردم به آنها نشوند –  موقعی که از آنها خشمگین می شوند بر اعصاب خود مسلط باشند –  در مواقعی صورت و حتی دست آنها را ببوسند – از آنها تشکر کنند – قبل از اینکه والدین درخواست کنند خود فرزندان پیش قدم شوند و کارهای آنها را انجام دهند –  نباید فرزندان در برابر پدر و مادر رو در هم کنند – نباید در صورتی که والدین ما پیر هستند ایراد بیش از حد از آنها بگیریم ( ما باید پدر و مادر پیرمان را درک کنیم و بدانیم که آنها تا حد مشخصی می توانند انجام وظیفه کنند ، پس نباید در صورت مشاهده ی برخوردی از آنها که باعث شود ما عصبانی شویم ، کنترل خود را از دست بدهیم ) –  نباید پدر و مادر پیرمان را در صورتی که بشود آنها را در خانه نگه داشت به خانه ی سالمندان ببریم – باید به پدر و مادرمان افتخار کنیم نه اینکه بخواهیم آنها را از دوستانمان یا افراد مُد بالا مخفی کنیم تا آنها را نبینند –  هرگاه پدر و مادرمان بیمار شدند باید به فکر آنها باشیم و آنها را به پزشک ببریم نه اینکه بگوییم من دفعه ی قبل مادر را به پزشک بردم و الآن نوبت برادرم است – اگر والدین وظیفه ی خرید را به فرزندان واگذار کردند آنها باید با کمال میل این وظیفه را انجام دهند نه اینکه به خاطر کارهای شخصیِ خود از این وظیفه سر باز زنند و یا با منت گذاشتن و عصبانیت آن را انجام دهند – نباید به پدر و مادر کم محلی کنیم – اگر کسی به مقام بالائی رسید نباید پدر و مادر خود را فراموش کند- سعی کنیم پدر و مادرمان را با شادی های خود شریک کنیم و مثلا آنها را با خود به مسافرت و یا گردش ببریم.

تذکر : وظیفه ی فرزندان نسبت به پدر و مادر فقط محدود به زمان حیات پدر و مادر نیست بلکه فرزندان نسبت به بعد از مرگ پدر و مادر هم وظیفه دارند که در این رابطه می توانید به جزوه ی ( آنچه که یک مسلمان شیعه باید بداند و به آن عمل کند ) ، بحث رعایت حقوق اموات ، از همین قلم رجوع کنید.

حکایت اول : روزی حضرت موسی علیه السلام در ضمن مناجات به خداوند عرض کرد : می خواهم همنشینم را در بهشت ببینم. جبرئیل بر او نازل شد و گفت یا موسی قصابی که در فلان محل است همنشین توست. حضرت موسی نزد قصاب رفت و شاهد اعمال وی شد. چون شب شد جوان مقداری گوشت برداشت و به سوی منزل روان گردید. موسی در پی او تا درب منزلش آمد و به او گفت : مهمان نمی خواهی؟ گفت : بفرمائید. موسی را به درون خانه برد. حضرت دید جوان غذائی تهیه نمود. آنگاه زنبیلی از طبقه ی فوقانی به زیر آورد ، پیرزنی کهنسال را از درون زنبیل بیرون آورد و او را شستشو داد. غذا را با دست خویش به او خورانید. موقعی که خواست زنبیل را به جایش بیاویزد زبان پیرزن به کلماتی نامفهوم حرکت کرد. سپس جوان برای حضرت موسی غذا آورد و با هم خوردند. موسی از حکایت حال آن جوان از او سوال کرد و جوان گفت : این پیرزن مادر من است. چون وضع مادی من خوب نیست و نمی توانم برای او کنیزی بخرم خودم خدمتش را می نمایم.موسی پرسید : آن کلماتی که به زبان جاری کرد چه بود؟ گفت : هر وقت او را شستشو می دهم و غذا به او می خورانم می گوید : خدا تو را ببخشد و هم نشین و هم درجه حضرت موسی در بهشت قرار دهد. موسی فرمود : ای جوان بشارت می دهم به تو که خداوند دعای او را درباره ات مستجاب گردانیده است. جبرئیل به من خبر داد که در بهشت ، تو همنشین من هستی. ( پند تاریخ – جلد ۱ – صفحه ۶۸)

حکایت دوم : در مدینه فردى هنگام جان دادنش، زبانش گرفته بود و زمان فوتش نزدیک مى‏شد. حضرت رسول صلّى اللَّه علیه و آله و سلّم کنار او آمده و فرمود: بگو:  «لا اله الّا اللَّه». آن فرد نتوانست بگوید. پیامبر دوباره تکرار کرد. ولى آن شخص باز هم نتوانست. زنى بر بالین او حاضر بود. حضرت رسول صلّى اللَّه علیه و آله فرمود: آیا این شخص مادر دارد؟ زن عرض کرد: بلى یا رسول اللَّه! من مادرش هستم. حضرت فرمود: آیا از او راضى هستى؟ عرض کرد: نه، از او خشمگین هستم. حضرت فرمود: من دوست دارم که از او راضى شوى. عرض کرد: یا رسول اللَّه! بخاطر خشنودى شما از او راضى شدم. آنگاه پیامبر رو به آن شخص کرد و فرمود: بگو:  «لا اله الا اللَّه». آن فرد تکرار کرد. پیامبر فرمود: این دعا را بخوان:  «یا من یقبل الیسیر و یعفو عن الکثیر، اقبل منّى الیسیر و اعف عنّى الکثیر، انّک انت العفوّ الغفور» یعنى: اى خدایى که از بندگان، طاعت اندک را مى‏پذیرى و از گناهان بسیار آنها مى‏گذرى، از من عبادت ناچیزم را قبول فرما و از نافرمانیهاى بى‏شمارم درگذر، که تو بسیار بخشنده و آمرزنده هستى. آن فرد این دعا را خواند. حضرت فرمود: چه مى‏بینى؟ او پاسخ داد: دو موجود سیاه بر من وارد شده‏اند. حضرت فرمود: دوباره بخوان. دوباره خواند. پیامبر مجددا سؤال فرمود: چه مى‏بینى؟ گفت: آن دو موجود سیاه از من دور شدند، و دو موجود سفید بر من وارد شده‏اند. و اکنون آن دو موجود به من نزدیک شدند و مشغول قبض روح من هستند. و در همان لحظه از دنیا رفت.(امالى مفید)

در آخر سوالاتی که ممکن است بعضی از افراد بخصوص جوانها در مورد نحوه ی ارتباط با پدر و مادر داشته باشند آورده می شود و هر شخصی برای جواب به این سوالات باید به نظر مرجع تقلید خود و در صورت نیاز به متخصص امور خانواده رجوع کند: ۱- اگر پدر و یا مادر ، افراد بی منطق و یا خرافاتی باشند و اجازه ی بعضی از کارهای خوب را به ما ندهند و یا ما را به کارهای بی فائده که وقت ما را تلف می کند امر کنند چه باید کرد؟ ۲- اگر پدر و مادر با ازدواج و یا تحصیل ما مخالف باشند چه باید کرد؟ ۳- در صورت تعارض امر و نهی پدر و مادر کدامیک مقدم است؟ ۴- امر به معروف و نهی از منکر نسبت به پدر و مادر چگونه است؟ ۵- در چه مواردی اطاعت از پدر و مادر واجب نیست؟ ۶- آیا در انجام مستحبات و مکروهات اطاعت از پدر و مادر لازم است؟ ۷- اگر پدر ، پول حرام بدست می آورد و یا خمس مال خود را نمی دهد وظیفه فرزندان چیست؟ ۸- در صورت دعوای پدر و مادر با همسر چه باید بکنیم؟

آداب خواستگاری :

نکات مهم خواستگاری :

۱، دقت کنید شخصی که برای ازدواج انتخاب می کنید، آیا شخصیت اجتماعی، یعنی مجموعه حرکات، رفتارها، آداب معاشرت و برخورد اجتماعی اش با عقاید شما همخوانی دارد یا خیر؟ اگر همخوانی وجود داشت، تحقیقات جزئی در مورد خانواده اش به عمل آورید و خانواده او را با خانواده خود از لحاظ اقتصادی و اجتماعی مقایسه کنید، اگر در یک ردیف بودید، به خواستگاری بروید و یا اجازه دهید

به خواستگاری تان بیایند.

۲، در مراسم خواستگاری، زیباترین لباس های تان را به تن کنید و پوششی مناسب داشته باشید چرا که اولین دیدارها همیشه در اذهان باقی می ماند و البته نوع پوشش باید مناسب شأن شما باشد نه اینکه خلاف واقع را نشان دهد.

۳، آقایان باید امکانات مالی خود را توضیح دهند، اگر توان مالی شان در شرایط فعلی، بیش تر از امکانات موجود نیست، این مورد را نیز تذکر دهند و سپس، نظر دخترخانم را در این مورد بپرسند.

۴، در تمام طول مراسم خواستگاری، متانت و وقار باید از ناحیه هر دو خانواده مراعات شود.

۵، هنگام صحبت کردنِ فرد مورد نظرتان، سراپا گوش باشید و دقت لازم را به عمل آورید تا مطالب گفته شده را بهتر بتوانید به خاطر بسپارید و حتی در صورت نیاز آن مطالب را یادداشت کنید و هنگامی که خودتان صحبت می کنید نیز سعی نمایید سنجیده حرف بزنید.

۶، در هنگام صحبت کردن با فرد مورد نظر، بنا را بر صداقت بگذارید و متعهد شوید که آن چه می گویید، کاملاً از سر صدق و صفا باشد و به این تعهد خود نیز پایبند شوید. بهتر است به عنوان اولین سؤال، از فرد مقابل بخواهید خودش را به طور کامل معرفی کند و خلاصه ای از گذشته زندگی اش را برای شما بگوید و خودتان نیز متقابلاً خلاصه ای از سرگذشت خود را مطرح نمایید.

۷، پس از این که از گذشته و شرح حال فرد مقابل مطلع شدید، می توانید دیدگاه او را درباره مذهب جویا شوید و بعد، متقابلاً دیدگاه خودتان را راجع به مذهب مطرح نمایید.

۸، مطلب دیگری که می توانید سؤال کنید، نگرش مخاطب شما درباره مسائل اقتصادی و نحوه درآمد است. شغل و میزان درآمد ماهیانه خود را مطرح کنید و آن چه واقعاً هست را بگویید. آقایان باید امکانات مالی خود را توضیح دهند، اگر توان مالی شان در شرایط فعلی، بیش تر از امکانات موجود نیست، این مورد را نیز تذکر دهند و سپس، نظر دخترخانم را در این مورد بپرسند و ببینند ایشان چه مقدار پول را برای داشتن یک رفاه نسبی لازم می دانند و اگر خواسته های ایشان با درآمد آنان همخوان نیست، موضوع را مطرح و روی آن تأکید نمایند.

۹، وعده ها و قول هایی که با امکانات شما نمی خواند و امکان برآورده شدنش نیست، ندهید. همیشه برای بهتر شدن زندگی، تلاش کنید اما قول های نابه جا ندهید. علاوه بر نگرش خود و فرد مورد نظر در مورد مسائل مادی و اقتصادی، باید موقعیت اقتصادی هر دو خانواده را با یکدیگر مقایسه کنید. بسیار مهم است که دختر و پسر از یک ردیف اقتصادی با یکدیگر ازدواج کنند و ازدواج طبقات متضاد اجتماعی، اصلاً صلاح نیست.

  ۱۰، یکی دیگر از مطالبی که حتماً باید در جلسه خواستگاری پرسیده شود، ارزش های خانوادگی است. باید پی ببرید که در خانواده ی فرد مقابل، چه چیزهایی ارزش است. برای نمونه، اگر در خانواده شما، تحصیل جایگاه مهمی دارد و برای تحصیلات و فرد تحصیل کرده ارزش زیادی قائل اید، اما در خانواده شخص مورد نظر، هیچ بهایی به تحصیل داده نمی شود، جای تأمل دارد؛ باید اندکی دست نگه دارید.

۱۱، هر یک از طرفین در جلسه خواستگاری باید از طرف مقابل بپرسد که به  نظر او، یک همسر ایده آل چه شرایطی باید داشته باشید؟ اگر خصوصیاتی که مطرح می شود، در وجود او نیست، به سرعت اعلام نماید که این خصوصیات فرد مورد نظر شما، در من نیست و یا اصلاً نمی توانم این گونه باشم.

۱۲، خانم ها حتماً باید از خواستگارشان سؤال کنند که به نظر او زن باید با چه نوع پوششی در اجتماع ظاهر شود، چگونه باید با مردم نشست و برخاست نماید، نظرش راجع به شاغل بودن زن چیست و…

۱۳، اگر خانم ها در شرایط فعلی شاغل بوده و به شغل شان نیز علاقه مند هستند و کار کردن برایشان اهمیت دارد، اما احساس می کنند که خواستگارشان نظر چندان مساعدی نسبت به شاغل بودن آنان ندارد، باید به این نکته تأکید شدید کنند؛ حتی در صورت لزوم، آن را شرط ضمن عقد قرار دهند.

۱۴، مسأله دیگری که باید در خواستگاری مطرح شود، برنامه های فعلی و برنامه های آینده است. وضعیت فعلی تان را کاملاً مشخص نمایید، برنامه های آینده را نیز حتماً مطرح کنید. اگر قصد ادامه تحصیل دارید، این نکته را تذکر دهید. اگر قصد جابه جایی و مسافرت دارید، باید پیش از ازدواج مطرح نمایید. اگر بیماری جسمانی خاصی دارید و یا قبلاً در زندگی شما اتفاق خاصی افتاده است (مثلا نامزدی یا عقدی داشته و ناموفق بوده اید یا مسائل مشابهی داشته اید) آن را پنهان نکنید. البته مطرح کردن بعضی از وقایع زندگی بخصوص برخی از اشتباهاتی که جبران

کرده ایم لازم نیست.

۱۵، شاید همه این مطالب را در جلسه خواستگاری نتوان مطرح کرد: هیچ اشکالی ندارد تعداد جلسات خواستگاری را اضافه نمایید، مشروط بر این که حسن نیت داشته باشید.

۱۶، پس از این که در طول جلسات خواستگاری، اطلاعات لازم را دریافت کردید و نکته ای برای تان مبهم نماند، زمان ارزش یابی و تجزیه و تحلیل فرا می رسد؛ فرد مورد نظر را مورد مطالعه قرار دهید، نکات مثبت را در شخصیت و موقعیت او جست و جو کنید و آن نکات را در یک ستون زیر هم قرار دهید. در مقابل، ستونی را نیز به صفات و خصوصیات منفی اش اختصاص دهید. آن مورد یا مواردی از خصوصیات منفی که اطمینان صددرصد دارید تغییر می نماید را مثبت حساب کنید و سپس آن ها را مورد سنجش قرار دهید و تحلیل کنید. گاهی اوقات یک مورد منفی به تمام موارد مثبت برتری دارد. برای نمونه فرد مورد نظر، تحصیلات و شغل خوبی دارد، از خانواده خوب و نجیبی برخوردار بوده و موقعیت اقتصادی اش نیز مناسب است، اخلاق خوبی هم دارد اما معتاد است؛ در این شرایط باید دست نگه داشت و برای ازدواج، عجله نکرد.

۱۷، پس از آن که ارزش یابی انجام شد و وجوه اشتراک و تفاهم ، زیاد بود باید تحقیقات کامل در محل زندگی و محیط کار در مورد چگونگی رفت و آمد با دوستانش و دیگر موارد به عمل آید. تحقیق، شناخت شما را نسبت به همسر آینده و فرد مورد نظرتان افزایش می دهد.

۱۸، البته پشتوانه تمامی مسائل گفته شده، توکل به خداوند متعال است. در صورتی که تشابهات، زیاد و تحقیقاتِ انجام شده، مثبت بود، با توکل به خدا ازدواج کنید؛ به یاری او، زندگی آرام و سرنوشت خوبی در انتظار شما خواهد بود.

۱۹،  خانواده ای که به خواستگاری می روند باید سعی کنند زیاد مزاحم خانواده ی مقابل نشوند. بعضی از خانواده ها برای خواستگاری ، خانواده ی مقابل را واقعا به زحمت می اندازند. مثلا یک بار مادر داماد می رود ، بار دیگر مادر داماد به همراه خواهر داماد می روند ، یک بار ….. و چندین بار پی در پی مزاحم خانوداه مقابل می شوند بخصوص که وضع مالی بعضی از خانواده ها خوب نیست و نمی توانند چند جلسه ی پشت سر هم اسباب پذیرائی را محیا کنند. بنابراین جلسات خواستگاری باید به حد ضرورت باشد و نه بیشتر.

۲۰، خانواده ای که به خواستگاری می روند نباید توقع داشته باشند که خانواده ی مقابل حتما باید برای آنها پذیرائی مفصلی تدارک ببینند و مثلا حتما فلان میوه باید باشد و یا حتما باید شام بدهند و ….

و اما در ادامه عناوینی از مهم ترین سوالات خواستگاری را برایتان بیان می کنیم. البته نوشتن لیستی که شامل تمام سوالات لازم برای شناسایی شریک آینده تان باشد غیر ممکن است زیرا تفاوت های فردی ،شغلی،فرهنگی،اعتقادی و غیره در انسان ها باعث می شود یک نسخه ی واحد کارساز نباشد .می توان اصولی را بیان کرد که در فرهنگ ما برای داشتن زندگی موفقِ زناشویی لازم است اما شاید کافی نباشد. به همین دلیل بعد از خواندن سوالات پیشنهادی ، خود شما نیز باید تغییراتی در آن ایجاد کنید.

ابتدا زمانی که تصمیم می گیرید خواستگاری را به خانه بپذیرید یا همراه خانواده به خواستگاری بروید ، بهتر است کمی با خود خلوت کنید . واقع بینانه به خود و شرایط موجودتان نگاه کنید. خود را از نظر زیبایی،تحصیلات،شرایط مالی ، فرهنگ خانواده بسنجید. این کار برای سنجیدن توقعات خود از زندگی و همسر آینده ،بسیار مهم است. بهتر است علاوه بر شناخت بیشتر از شرایط فعلی تان ،آرزوها و انتظاراتتان راجع به زندگی زناشویی را مشخص کنید. وقتی به یک ارزیابی صحیح رسیدید ،دست به کار شوید.لیستی برای خود تعیین کنید و البته باید یاد آور شویم سوالات استاندارد ، با جواب های مشخص وجود ندارد و جوابی متفاوت از آنچه شما فکر می کردید به یک سوال نباید باعث شود نظر شما منفی گردد.خیلی از پاسخ ها خود باعث سوال دیگری می شوند و مهم این است که شما در آن زمان بتوانید به خوبی و البته صادقانه گفتگو کنید. توجه داشته باشید که سوالات کلی برای شروع خوب است اما خیلی تعیین کننده نیست زیرا سوال کلی جواب کلی هم دارد و به شناختِ بیشتر کمک نمی کند.

بعضی از سوالاتی که در زیر آمده در صورت آشنایی قبلی با فرد ( برای مثال فامیل بودن ) نیازی به پرسیده شدن ندارد و برخی برای شما حائز اهمیت نیست .پس سوالات زیر را به عنوان چند

پیشنهاد مطالعه بفرمائید :

بیوگرافی خوتان را بگوئید: (سن ، تحصیلات ، شغل ،تعداد فرزندان خانواده ، وضعیت  پدر و مادر، خواهر و برادر ها، این که چندمین فرزند خانواده است .)

علت اینکه تصمیم به ازدواج گرفتید چیست؟ (خواست خانواده، فشار فرهنگی یا نیاز شخصی)

در زندگی چه هدفی را دنبال می کنید؟ چند تا از سر فصل های مهم در آینده تان چیست؟(برای مثال گرفتن مدرک ، موفقیت در زمینه ی علمی ، فنی ، ورزش و..)

چه ملاک هایی برای خوشبختی دارید؟

مسائل اقتصادی همسر و خانواده ی او چقدر برایتان مهم است؟

بعد از ازدواج چقدر مایل به ارتباط با خانواده ی

همسرتان هستید؟

دوست دارید همسرتان با خانواده ی شما تا چه حد صمیمی باشد؟

در تصمیم گیری ها اهل مشورت هستید؟

آیا خانواده و دوستانتان در تصمیماتتان دخیل هستند؟

اگر اختلاف نظری بین همسر و خانواده تان ایجاد شد ،

چگونه آنرا رفع می کنید؟

خانواده ی خود را سنتی می دانید یا مدرن؟ می خواهید چطور خانواده ای تشکیل دهید؟ نظرتان راجع به مرد سالاری و زن سالاری چیست؟

تکلیف مدیریت خانه چه می شود؟

درزمان وقوع اختلاف نظر ، اگر با گفتگو به نتیجه نرسیدیم ، چه

کسی نظر آخر را بدهد؟

چه عقیده ای در باره ی مدیریت اقتصادی خانه دارید؟

تعریف تان از صرفه جویی چیست؟

چقدر اهل پس انداز هستید؟

چقدر دوست دارید صاحب فرزند شوید؟

در تربیت فرزندان ، چقدر اختیارات را به همسرتان

واگذار می کنید؟

تا چه حد به اعتقادات مذهبی پایبند هستید؟ آیا از نظر دیگران فرد مذهبی هستید؟ تعریفتان از حجاب چیست؟ ( چادر ،مانتوی پوشیده ، بلوز و شلوار و روسری و ..)

در رفتار با نامحرم چه روشی دارید؟  خودتان در محل کار وخانواده ، با نامحرم چگونه رفتار می کنید؟ ، از همسرتان توقع دارید

 چگونه با نا محرم رفتار کند؟

با کار کردن خانم ها موافقید؟ چه نوع کاری؟ (این سوال را خانم ها باید بپرسند)  دوست دارید در آینده شاغل باشید؟ (این سوال را آقایان باید بپرسند)

آیا همسرتان باید برای هر کاری از شما اجازه بگیرد؟

اهل مطالعه هستید یا نه ؟ اگر بله در چه موضوعاتی؟

آیا فیلم دیدن را دوست دارید؟ زیباترین فیلم هایی که تا کنون دیده اید ،کدامند؟ رابطه تان با دنیای مجازی و اینترنت چگونه است؟

اگر اهل استفاده از اینترنت هستید، بیشتر به سراغ چه موضوعات و سایت هایی می روید؟ با چت کردن چه میانه ای دارید؟  تا به حال به چه کارهایی اشتغال داشتید؟

از کاری که می کنید ، راضی هستید؟

رابطه ی شما با همکارانتان چطور است؟

حتما راجع به خط مشی سیاسی و اعتقادات خود صراحتا صحبت کنید و از او سوالات کاملی بپرسید چون ممکن است در آینده به مناسبت های مختلف ، اختلاف عقیده ی سیاسی شرایط زندگی تان

 را تحت تاثیر قرار دهد.

البته سوال راجع به خط مشی سیاسی در جامعه ای مثل جامعه ی ما که افراد ، محدود رشد کرده اند و نمی توانند یکدیگر را تحمل کنند سفارش می شود و الا اگر جامعه ای دارای ظرفیت بالا باشد که دو نفر بتوانند عقائد یکدیگر را تحمل کنند نیاز به این حرفها نیست. متاسفانه در جامعه ی ما ازدواج هائی به خاطر اختلافات سیاسی شکل نمی گیرد.

با جشن عروسی موافقید؟ تا چه حد موافق خرج کردن برای

 مراسم هستید؟

آیا در باره ی مهریه نظر خاصی دارید؟

رسم و رسوم خاصی هست که  خانواده تان برایشان خیلی مهم باشد؟

چه نوع تفریحاتی را دوست دارید؟

بعد از ازدواج با دوستانتان تا چه حد رفت و آمد می کنید؟

دوست دارید همسرتان اهل معاشرت با دوستان باشد یا نه ؟

این ها بخشی از اطلاعاتی است که ما از همسر آینده مان نیاز داریم اما همه ی آن نیست. تحقیق ، مشاوره می تواند بسیار موثر باشد. به خدا توکل کرده و سعی کنید بهترین انتخاب را داشته باشید زیرا هرچند دین ما در صورت اختلاف ، امکان جدایی را قرار داده است اما مشکلات پس از آن به قدری زیاد است که بهترین راهِ پیشگیری از طلاق با انتخاب صحیح است.

نکته : در امر ازدواج نباید زیاد سخت گرفت و وسواس به خرج داد. این را بدانیم که هیچ کس ۱۰۰ درصد نیست.

در پایان توصیه ی این مطلب ضروری است که قبل از انجام تذکراتی که در جزوه بیان شد به هیچ وجه استخاره نکنید و سعی کنید در امر ازدواج به چنین روشی رو نیاورید.

همچنین ببینید

۱۰ درس از عاشورای حسینی

۱۰ درس از عاشورای حسینی فهرست جلسه اول…….. از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه جلسه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *