خانه / اعتقادات / شیعه شناسی / آسیب شناسی شیعه / ساختن گنبد و ضریح در قبرستان

ساختن گنبد و ضریح در قبرستان

  • ۷۵۸- گروهى از آیه ۲۱ سوره کهف استفاده مى کنند که ساختن گنبد و مسجد ساختن در قبرستان صحیح است و خلاصه امام زاده هایى که وجود دارد مورد تأیید قرآن است. آیا این استفاده از این آیه صحیح است؟

جواب: به نظر بنده این استفاده صحیح نیست. دقت کنید که اولا آیه در مورد گنبد ساختن نیست و ارتباطى با گنبد و بارگاه ندارد. توجه کنید که در این آیه حرف دو گروه از مردم در زمان اصحاب کهف نقل شده است و ظاهر آیه این است که بحث بر سر این بوده است که وقتى اصحاب کهف از دنیا رفتند با آنها چه کنیم؟

گروهى گفتند که آنها باید دفن شوند و بنیانى بر روى آنها ساخته شود ولى اینکه بخواهیم آنها را مقدس کنیم صحیح نیست چرا که خدا به حال آنها آگاه تر است.

حال جالب است کسانى که به این آیه براى ساخت امام زاده ها استناد مى کنند چرا حرف این گروه را مورد توجه قرار نمى دهند؟ اتفاقا ممکن است کسى از این آیه عملکرد اهل سنت نسبت به اموات را استفاده کند و بگوید این عملکرد مورد تأیید خداست چون ردى بر آن نکرده است.

و اما گروه دوم چنین گفتند که: لَنَتَّخِذَنَّ عَلَیهِم مَّسْجِدًا

این تعبیر اولا باید دقیقا معنا شود. در این تعبیر، گروه دوم نمى گویند که ما مى خواهیم بر اصحاب کهف مسجد بسازیم بلکه بحث بر سر اتخاذ مسجد بر اصحاب کهف است. به نظر مى رسد که اتخاذ مسجد بر قبور به این معناست که سجده کردن به نوعى با قبر نیز مرتبط باشد. حال یا به این معنا که بر قبر سجده شود یا اینکه سجده ها به نحوى با قبر نیز مرتبط باشد مثلا چون قبرى وجود دارد سجده در کنار قبر با سجده در جاهاى دیگر متفاوت باشد و ثواب و اجر بیشترى داشته باشد.

حال سوال این است که آیا اتخاذ قبور به عنوان مسجد صحیح است یا نه؟ آنها که مى گویند خدا نظر این گروه دوم را مورد تأیید قرار داده است چه ادله اى دارند؟

اتفاقا ما مى خواهیم بگوییم که مجموع قرائن دلالت دارد که کار این گروه دوم مورد تأیید اسلام نیست. در ادامه به این قرائن اشاره مى کنیم :

قرینه اول: در آیه ۱۸ سوره جن آمده است:

وَ أَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُواْ مَعَ اللَّهِ أَحَدًا

و اینکه مساجد از آن خداست، پس هیچ کس را با خدا نخوانید!

از این آیه بدست مى آید که در بحث سجده، پاى غیر خدا نباید وسط باشد در حالى که طبق نظر گروه دوم در سجده کردن پاى غیر خدا وسط آمده است. در واقع اگر وقتى انسان سجده اى مى کند علاوه بر خدا، غیر خدا را نیز در نظر داشته باشد به گونه اى که خدا و غیر خدا هریک به یک اندازه در آن سجده نقش داشته باشند چنین سجده اى اشکال دارد.

پس آنها که مى گویند خدا نظر آن گروه دوم را رد نکرده است شاید به آیه ۱۸ سوره جن توجه ندارند. البته دقت کنید که یک وقت در سجده کردن در کنار قبور، قبور موضوعیت ندارند که در چنین صورتى نمى توان گفت چنین سجده و نمازى با آیه ۱۸ سوره جن منافات دارد ولى اگر سجده کردن در کنار قبور موضوعیت دادن به قبور باشد چنین فرضى است که به نظر مى رسد بى اشکال نیست. به عبارت دیگر ممکن است کسى بگوید چون در اینجا قبرى وجود دارد من سجده مى کنم. چنین چیزى به نظر بى اشکال نیست و ظاهرا نظر آن گروه دوم در زمان اصحاب کهف همین بوده است یعنى مى گفتند چون اصحاب کهف در اینجا دفن هستند ما مى خواهیم در این مکان سجده کنیم.

قرینه دوم: در روایاتى در منابع شیعه و سنتى که اتفاقا از لحاظ سندى صحیح است از اتخاذ قبور به عنوان مسجد نهى شده است. مثلا در کتاب صحیح بخارى، حدیث ۱۳۰۱ چنین آمده است:

عَنْ عَائِشَهَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فِی مَرَضِهِ الَّذِی لَمْ یَقُمْ مِنْهُ لَعَنَ اللَّهُ الْیَهُودَ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِیَائِهِمْ مَسَاجِدَ لَوْلَا ذَلِکَ أُبْرِزَ قَبْرُهُ غَیْرَ أَنَّهُ خَشِیَ أَوْ خُشِیَ أَنَّ یُتَّخَذَ مَسْجِدًا

ترجمه: عایشه روایت مى کند که پیامبر در مریضى اش که در آن از دنیا رفت گفت: خدا یهود و نصارى را لعنت کرد چون قبور انبیاء خود را به عنوان مسجد اتخاذ کردند. سپس عایشه گفت اگر چنین نبود قبر پیامبر آشکار بود ولى از انکه قبر او به عنوان مسجد اتخاذ شود ترسیده شد.

و اما در کتب شیعه در کتاب  الکافی ج: ۳  ص:  ۲۲۸ آمده است:

عَنْ سَمَاعَهَ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ زِیَارَهِ الْقُبُورِ وَ بِنَاءِ الْمَسَاجِدِ فِیهَا فَقَالَ أَمَّا زِیَارَهُ الْقُبُورِ فَلَا بَأْسَ بِهَا وَ لَا تُبْنَى عِنْدَهَا الْمَسَاجِدُ

ترجمه: سماعه مى گوید که از امام صادق راجع به زیارت قبور و ساختن مسجد در قبرستان پرسیدم. ایشان فرمودند: اما زیارت قبور اشکالى ندارد ولى نزد قبرها مسجد نسازید.

این حدیث از لحاظ سندى موثق است و هم در نرم افزار درایه النور این حدیث موثق ذکر شده و هم آقاى مجلسى در مرآه العقول سند این حدیث را موثق دانسته است.

همچنین در کتاب وسائل‏الشیعه ج: ۵  ص:  ۱۶۲ از امام باقر نقل شده است که:

فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَى عَنْ ذَلِکَ وَ قَالَ لَا تَتَّخِذُوا قَبْرِی قِبْلَهً وَ لَا مَسْجِداً فَإِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِیَائِهِمْ مَسَاجِدَ

ترجمه: پیامبر فرمود قبر من را قبله و مسجد نگیرید چرا که خدا آنها را که قبور انبیاء خود را مسجد گرفتند لعنت کرد.

سند این حدیث در نرم افزار درایه النور صحیح دانسته شده است.

حدیث در این باب زیاد است و به هر حال این احادیث نیز مویدى است بر اینکه نظر گروه دوم در زمان اصحاب کهف صحیح نبوده است.

قرینه سوم: اتخاذ قبور به عنوان مساجد با توجه به اینکه در ظاهر شبهه ى شرک دارد کار چندان جالبى نیست.

قرینه چهارم: علماى شیعه در رساله هاى خود آورده اند که نماز خواندن در قبرستان و جایى که قبر باشد مکروه است. در رساله ى آقاى خمینى آمده است: نماز خواندن در چند جا مکروه است و از آن جمله است:  … مقابل قبر، روى قبر، بین دو قبر، در قبرستان. ([۱])

با توجه به این حکم مى فهمیم که نظر آن گروه دوم در زمان اصحاب کهف چندان صحیح نبوده است و روحانیونى که از آیه ۲۱ سوره کهف مى خواهند برخى از کارهاى امروزه را توجیه کنند به نظر دقت لازم را در تحقیقات خود نکرده اند.

قرینه پنجم: قرآن درآیه ۲۱ سوره کهف از کسانى که نظر دوم را داده اند با عنوان الَّذِینَ غَلَبُواْ عَلىَ أَمْرِهِمْ یاد کرده است یعنى کسانى که بر کار اهل شهر غالب بودند.

حال باید ببینیم این افراد چه کسانى بوده اند. در المیزان آمده است: بیشتر روایات و سندهاى تاریخى بر آنند که قصه اصحاب کهف در دوران فترت ما بین عیسى و رسول خدا (ص) اتفاق افتاده است.([۲])

از دیگر ادله نیز بدست مى آید که این افراد مسیحى بوده اند و ما از مسیحیت سابقه ى غلو داریم و با چنین سابقه اى نمى توانیم به نظر آنها به عنوان یک حرف صحیح نگاه کنیم.

به هر حال از مجموع ادله بدست مى آید اینکه گروهى براى اثبات برخى از کارهاى امروزى مثل امام زاده ساختن و …. مى خواهند به آیه ۲۱ سوره کهف استناد کنند این استناد صحیح نیست.

[۱] – توضیح المسائل (محشى – امام خمینى)؛ ج‏۱، ص: ۵۰۱

[۲] – ترجمه المیزان، ج‏۱۳، ص: ۴۰۷

همچنین ببینید

شادی و غم از دیدگاه قرآن

 شادی و غم از دیدگاه قرآن  مقدمه : در ایام نوروز سال ۱۳۹۵ به ذهنم …

یک دیدگاه

  1. سلام
    قضیه دعای مستجاب زیر قبه امام حسین (ع) چیست؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *