خانه / از تو می پرسند؟ / گفتار نیک در قرآن؟!

گفتار نیک در قرآن؟!

  ۷۳۱- برخی ادیان خیلی بر روی (گفتار نیک) اصرار دارند و آن را یکی از شعارهای خود قرار داده اند. آیا در قرآن راجع به (گفتار نیک) سفارشی داریم؟

جواب: در این باره بنده مقاله ای نوشته ام که عین این مقاله را در اینجا می آورم:

انواع گفتارهای نیک در قرآن و تفاوت بین آنها

در قرآن با تعابیر مختلفی به گفتار نیک توصیه شده است. در ادامه به این تعابیر و تفاوت آنها با یکدیگر اشاره می کنیم:

تعبیر اول: قولا معروفا:

وَ إِذَا حَضرَ الْقِسْمَهَ أُوْلُواْ الْقُرْبىَ‏ وَ الْیَتَامَى‏ وَ الْمَسَاکِینُ فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ وَ قُولُواْ لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا(نساء-۸)

ترجمه: چون هنگام تقسیم کردن ارث، خویشاوندان و یتیمان و مستمندان حاضر شدند چیزى از آن را به ایشان بدهید، و با آنان سخنى شایسته و پسندیده گویید.

تعبیر دوم: قولا سدیدا:

یَأَیهَّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ قُولُواْ قَوْلًا سَدِیدًا(احزاب-۷۰)

ترجمه: اى اهل ایمان! از خدا پروا کنید و سخن درست و استوار گویید.

تعبیر سوم: قولا بلیغا:

أُوْلَئکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللَّهُ مَا فىِ قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنهْمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُل لَّهُمْ فىِ أَنفُسِهِمْ قَوْلَا  بَلِیغًا(نساء-۶۳)

ترجمه: اینان کسانى هستند که خدا آنچه را که [از نیّات شوم، کینه و نفاق‏] در دل‏هاى آنان است مى‏داند بنابراین از آنان روى برتاب، و پندشان ده، و به آنان سخنى رسا که در دلشان اثر کند بگوى.

تعبیر چهارم: قولا کریما:

إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لهُّمَا أُفٍّ وَ لَا تَنهْرْهُمَا وَ قُل لَّهُمَا قَوْلًا کَرِیمًا(اسراء-۲۳)

ترجمه: هرگاه یکى از پدر و مادر یا دو نفرشان در کنارت به پیرى رسند [چنانچه تو را به ستوه آورند] به آنان اف مگوى و بر آنان [بانگ مزن و] پرخاش مکن، و به آنان سخنى نرم و شایسته [و بزرگوارانه‏] بگو.

تعبیر پنجم: قولا میسورا:

وَ إِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَهٍ مِّن رَّبِّکَ تَرْجُوهَا فَقُل لَّهُمْ قَوْلًا مَّیْسُورًا(اسراء-۲۸)

ترجمه: و اگر [به خاطر تهیدستى و فقر] باید از آنان [که به پرداخت حقّشان سفارش شدى‏] روى بگردانى [و این روى گردانى‏] براى طلب رزقى است که از سوى پروردگارت رسیدن به آن را امید دارى پس با آنان [تا رسیدن رزق خدا] سخنى نرم و امیدوار کننده بگو.

تعبیر ششم: قولا لیّنا:

اذْهَبَا إِلىَ‏ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى‏(۴۳) فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَّیِّنًا لَّعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یخْشىَ‏(۴۴) سوره طه‏

ترجمه: هر دو به سوى فرعون بروید زیرا او [در برابر خدا] سرکشى کرده است. (۴۳) پس گفتارى نرم گفتار به او گویید، امید است که هوشیار شود و [آیین حق را بپذیرد] یا بترسد [و از سرکشى باز ایستد.] (۴۴)

تعبیر هفتم: قول سلام:

وَ إِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُواْ سَلَامًا(فرقان-۶۳)

ترجمه: بندگان خوب خداى رحمان کسانى هستند که هنگامى که نادانان آنان را طرف خطاب قرار مى‏دهند [در پاسخشان‏] سخنانى مسالمت‏آمیز مى‏گویند.

تعبیر هشتم: قول حَسَن:

وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا(بقره-۸۳)

ترجمه: با مردم با خوش زبانى سخن گویید.

و اما می رسیم به تعریف هریک از این موارد:

قول معروف: گفتاری است که عرف عقلاءِ دین دار آن را پسندیده می داند.

قول سدید: گفتاری است که محکم است و پشتوانه ی علمی دارد نه گفتارهایی که از روی شایعات و گمان های باطل بیان می گردد.

قول بلیغ: گفتاری است که رسا باشد و واقعا مخاطب، منظور را بفهمد نه اینکه آنقدر غامض و سخت باشد که مخاطب آن را نفهمد یا در فهمش دچار مشکل شود. همچنین قول بلیغ گفتار زیبا را نیز می رساند که جذاب باشد و در دل مخاطب نفوذ کند. به عبارت دیگر، قول بلیغ یعنی گفتار موثر.

قول کریم: با رجوع به کتب لغت و همچنین کتب تفسیر می فهمیم که در معنای کریم، ارزشمندی نهفته است و وقتی گفته می شود فلان چیز کریم است یعنی دارای ارزش است و چیز نفیسی است. حال اینکه مثلا در آیه ۲۳ سوره اسراء گفته شده است که با پدر و مادر قول کریم داشته باشیم به این معناست که گفتار ما با آنها باید گفتاری ارزشی باشد یعنی گفتاری باشد که دلالت کند که برای آنها ارزش قائل هستیم نه گفتاری که دلالت بر بی احترامی به آنها و کم ارزشی آنها داشته باشد.

قول میسور: میسور از ماده ی یُسر به معنای آسانی می باشد و قول میسور به قولی گفته می شود که برای طرف مقابل آسانی همراه داشته باشد نه سختی یعنی مثلا برای طرف مقابل قبولش آسان باشد یا او را از زندگیِ سخت به زندگی آسان امیدوار سازد. حال تنها جایی که در قرآن به قول میسور سفارش شده است مربوط به صحبت با فقراء است که وقتی انسان نمی تواند به آنها کمک کند لااقل باید با آنها با قول میسور صحبت کند. بنابراین اگر به فقیر کمک مالی نکردیم لااقل باید به کیفیتی با آنها صحبت کنیم که موجبات امیدواری آنها را فراهم کنیم و در واقع به آنها کمک روحی کنیم تا مشکلات برای آنها آسان گردد. همچنین اگر به فقیر کمک نکردیم باید به صورتی با او صحبت کنیم که قبول حرف ما برای او آسان باشد و درک کند که مثلا اگر به او کمک نمی کنیم عذری داریم نه اینکه حس کند که به او دروغ می گوییم.

قول لین: به گفتاری اطلاق می شود که به دور از خشونت باشد بلکه نرم و ملایم باشد.

قول سلام: به گفتاری اطلاق می شود که با سلامتی همراه است یعنی سالم است و صفات گفتارهای بیمار گونه را ندارد و در چنین گفتاری، طرف مقابل را هیچ خطری تهدید نمی کند.

قول حَسَن: به گفتاری اطلاق می شود که صفت حُسن یعنی خوب بودن را داشته باشد و چنین گفتاری همه ی انواع گفتارهایی که در اینجا شمرده شد را شامل می شود.

حال به نظر شما چند درصد از گفتارهای ما خصوصیات گفتارهایی که مورد نظر قرآن است را دارا می باشد؟ متأسفانه باید گفته شود که ما در گفتار، بسیار مشکل داریم مثلا قول لین را در بسیاری از جاها مراعات نمی کنیم بلکه خیلی زود عصبانی شده و بلند، سر دیگران داد می زنیم و اتفاقا بعضا چنین عملکردهایی از افراد مذهبی که ادعا دارند مسلمان و شیعه اند دیده می شود. همچنین برخی افراد، گفتارشان صفت سلام بودن را ندارد و افراد نسبت به زبان آنها احساس خطر می کنند.

خلاصه اینکه باید سعی کنیم برای ایجاد جامعه ای اخلاق محور ادعا را کنار بگذاریم و به دستورات قرآن عمل کنیم.

تذکر: به این نکته نیز دقت شود که برخی از ادیان بر روی گفتار نیک خیلی تأکید دارند و آن را یکی از شعارهای خود معرفی می کنند و این، موجب می شود که برخی از جوانانی که راجع به اسلام آگاهی چندانی ندارند فکر کنند در اسلام اصلا بر روی گفتار نیک تأکید نشده است و ادیان دیگر خیلی بهتر از اسلام هستند. این در حالی است که با مطالعه ی قرآن مشاهده می کنیم که بر روی گفتار نیک تأکیدهای بسیاری در اسلام وجود دارد. بنابراین باید سعی کنیم اسلام را همان گونه که هست معرفی کنیم تا چهره ی واقعی آن عرضه شود.

همچنین ببینید

شادی و غم از دیدگاه قرآن

 شادی و غم از دیدگاه قرآن  مقدمه : در ایام نوروز سال ۱۳۹۵ به ذهنم …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *