خانه / اعتقادات / اسلام پژوهی / احکام اسلامی / احکام ازدواج و طلاق

احکام ازدواج و طلاق

احکام ازدواج و طلاق

در اسلام زیاد به امر ازدواج سفارش شده است.به روایات زیر توجه شود :

روایت اول : از پیامبر نقل شده است که النِّکَاحُ سُنَّتِی فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِی فَلَیْسَ مِنِّی یعنى ازدواج، سنّت من است. هر کس از سنّت من رویگردان شود از من نیست.(جامع الاخبار)

روایت دوم : پیامبر فرمودند : الْمُتَزَوِّجُ النَّائِمُ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْعَزَب یعنى مرد همسردارى که خواب است، نزد خدا بهتر از مرد بى‏همسرى است که در حال روزه به عبادت خدا ایستاده باشد.(جامع الاخبار)

روایت سوم : از پیامبر روایت شده است کسى که فرزندش به حد رشد رسد و امکانات تزویج او را داشته باشد و اقدام نکند، و در نتیجه فرزند مرتکب گناهى شود، این گناه بر هر دو نوشته مى‏شود.(مجمع البیان)

قبل از اینکه احکام مربوط به ازدواج را بگوییم این مطلب گفته شود که اسلام در باب ازدواج علاوه بر لذت جنسی چیزهای دیگر مثل تکثیر نسل و آرامش را هم در نظر دارد. در روایتی از پیامبر نقل شده است که :

تَنَاکَحُوا تَنَاسَلُوا تَکْثُرُوا فَإِنِّی أُبَاهِی بِکُمُ الْأُمَمَ یَوْمَ الْقِیَامَهِ وَ لَوْ بِالسِّقْط یعنى ازدواج کنید تا عده شما بسیار شود زیرا من در روز رستاخیز بفزونى شما بر امتهاى دیگر افتخار مى‏کنم‏حتى به بچه اى که سقط شده است.(جامع الاخبار)

به آمار زیر توجه شود : تا سال ۲۰۲۵ از هر فرانسوی یک نفر مسلمان خواهد بود و نرخ رشد جمعیت در فرانسه چنانچه به همین منوال ادامه یابد فرانسه تا ۴۰ سال دیگر به یک کشور اسلامی مبدل خواهد شد و برخی از سازمانهای مسیحی از هم اکنون مدعی هستند که نوادگانشان فرهنگ آنان را نخواهند دید چون در جوامع اسلامی دیده به جهان خواهند گشود.

هر ساله هزار دختر نوجوان آمریکائی در سنین ۱۵ تا ۱۹ سال – دوره دبیرستان – به سبب ارتباطهای نامشروع آبستن شده و فرزندان غیر قانونی به دنیا می آورند.

و اما می رسیم به احکام عقد ازدواج :

۱، در زناشوئی چه دائم و چه غیر دائم باید صیغه خوانده شود و تنها راضی بودن زن و مرد کافی نیست و صیغه ی عقد را یا خودِ زن و مرد می خوانند و یا دیگری را وکیل می کنند که از طرف آنان بخواند.

۲، صیغه ی عقد دائم را معمولا دیگران برای عروس و داماد می خوانند و ما در اینجا فقط صیغه ی عقد موقت را می گوییم.

دستور خواندن عقد غیر دائم :

اول باید مهر و مدت معین شود و بعد زن بگوید : زَوَّجْتُکَ نَفْسىِ فِى الْمُدَّهِ الْمَعْلُومَهِ عَلَى الْمَهْرِ الْمَعْلُوم‏ و بعد بدون فاصله مرد بگوید : قَبِلْتُ

۳، غیر از آقایان زنجانی و بهجت بقیه می گویند عقد باید به عربیِ صحیح خوانده شود.

۴، اگر زن و مرد نتوانند به عربی صحیح بخوانند مشهور می گویند بهتر است وکیل بگیرند ولی اگر خودشان به لفظ دیگری که معنای تزویج را برساند عقد بخوانند اشکال ندارد.

۵، آقای بهجت گفته اند برای کسی که آشنا به معنای عربیِ صیغه نیست و فقط می داند که صیغه ی عقد به این لفظ جاری می شود احتیاط مستحب این است که هم صیغه ی عربی و هم ترجمه اش را بخواند و اکتفا کردن او به عربی خالی از تامل نیست.

۶، مرد و زن یا وکیل آنها که صیغه را می خوانند باید قصد انشاء داشته باشند یعنی اگر خود مرد و زن صیغه را می خوانند قصدشان این باشد که به همسری هم درآیند و اگر وکیل صیغه را می خواند قصدش این باشد که آن زن و مرد همسر هم شوند.

۷، از جمله شرائط صحت عقد این است که زن و مرد به ازدواج راضی باشند ولی اگر زن ظاهرا به کراهت اذن دهد و معلوم باشد قلبا راضی است عقد صحیح است.

۸، اگر عقد جوری غلط خوانده شود که معنی عوض شود ، عقد باطل است.

۹، سوال : آیا در عقد دختر ، اجازه ی پدر یا جد پدری لازم است؟

جواب : اگر دختر باکره است و خود اهل تشخیص نیست حتما اجازه لازم است.

اگر دختر باکره است و خود اهل تشخیص است غیر از آقای نوری همدانی بقیه ی مراجع اجازه را شرط می دانند مگر اینکه پدر یا جد پدری حاضر نباشند یا در صورت حضور بی جهت مانع می شوند.

اگر دختر باکره نیست و بکارتش از طریق شوهر کردن زائل شده اجازه شرط نیست.

اگر دختر باکره نیست و بکارتش از طریق دیگری مثل زنا زائل شده در اینکه اجازه پدر لازم است یا نه اختلاف است.

۱۰، اگر زنی را برای خود عقد کند دائمه باشد یا صیغه ای ، تا وقتی که آن زن در عقد اوست نمی تواند با خواهر آن زن ازدواج نماید.

۱۱، انسان نمی تواند بدون اجازه ی زن خود با خواهر زاده و برادر زاده ی او ازدواج کند.

۱۲، اگر کسی با زنی زنا کند نباید با دختر آن زن ازدواج نماید. ( برای تفصیل این مطلب و اختلافات آن به جلد دوم رساله چهارده مرجع صفحات ۴۶۶ و ۴۶۷ رجوع شود.)

۱۳، سوال : اگر مرد با زنی ازدواج کند که آن زن قبلا دارای دختر بوده آیا آن دختر به آن مرد محرم می شود؟

جواب : پس از نزدیکی بر هم محرم می شوند ولی قبل از آن نه.

۱۴، ازدواج با غیر مسلمانها :

 زن مسلمان نمی تواند به عقد غیر مسلمان در آید چه دائم و چه موقت و چه آن غیر مسلمان کافر کتابی باشد یا غیر کتابی.

مرد مسلمان با زن غیرمسمان که مجوس یا غیر کتابی هستند نمی تواند هیچ گونه ازدواجی کند.

ازدواج موقت مرد مسلمان با زنان یهودی و مسیحی جایز است.

در ازدواج دائم مرد مسلمان با زنان یهودی و مسیحی اختلاف است.

۱۵، آقای فاضل گفته اند : کسی که زن مسلمان دارد نباید زن یهودی و نصرانی را صیغه کند مگر آن قدر مدت آن کم باشد که عرفا به او نگویند زن گرفته است.

۱۶، آقای سیستانی گفته اند بعضی از فرق از قبیل نواصب که خود را مسلمان می دانند و در حکم کافرند ، مرد و زن مسلمان نمی توانند با آنها به طور دائم یا موقت ازدواج نمایند و همچنین مرتد.

۱۷، اگر مرد بخواهد با یک زن مسیحی که عربی نمی داند ازدواج موقت کند مشهور فقهاء گفته اند مرد می تواند از طرف زن وکیل شود و خودش عقد را بخواند و البته ابتداء باید از طرف زن وکیل شود و بعد عقد را بخواند و البته به آن زن بفهماند که ما با خواندن این الفاظ به همسری یکدیگر در می آییم. و البته بعضی از مراجع گفته اند احتیاطا مرد از طرف زن وکیل نشود.

۱۸، اگر مردی با زنی زنا کند بعدا می تواند آن زن را برای خود عقد نماید ملی احتیاط به این است که صبر کند تا آن زن خون حیض ببیند.

۱۹، زنا عده ندارد.

۲۰، اگر دو نفر با هم لواط کنند ، مادر و خواهر و دختر کسی که لواط داده بر لواط کننده حرام است.( در این مساله اختلافاتی هست که رجوع شود به جلد دوم رساله چهارده مرجع صفحه ۴۷۳)

۲۱، اگر انسان بداند زنی شوهر دارد و با او ازدواج کند چه با او نزدیکی کرده باشد یا نه ، واجب است فورا از او جدا شود و بعدا هم او را برای خود عقد نکند و چنانچه نداند که شوهر دارد و با او ازدواج کند پس اگر دخول واقع شود آن زن بر او حرام ابدی می شود و اگر پیش از دخول متوجه شد واجب است از او جدا شود ولی بعدا می تواند او را برای خود عقد کند.

۲۲، آقای مکارم گفته اند : اگر با زن شوهر داری زنا کند آن زن برای همیشه بر او حرام می شود.

۲۳، هرگاه زنی را که در عده است برای خود عقد کند چنانچه مرد و زن یا یکی از آنها بدانند زن در عده است و نیز بدانند عقد کردن زن در عده حرام است آن زن بر او حرام ابدی می شود خواه با او نزدیکی کرده باشد یا نه ولی اگر هیچ کدام نمی دانسته اند زن در عده است یا نمی دانسته اند عقد کردن زن در عده حرام است اگر با هم نزدیکی کرده باشند زن بر او حرام می شود و اگر نزدیکی نکرده باشند حرام نمی شوند.

۲۴، کسی که به واسطه ی نداشتن همسر به حرام می افتد و یا ترس وقوع در حرام را دارد واجب است ازدواج کند.

۲۵، مستحب است در شوهر دادن دختری که بالغ شده است عجله کنند. در روایت است که هرگاه خواستگاری برای دختر شما آمد که اخلاق و دیانت او مورد رضایت شما بود دختر را به ازدواج او در آورید. اگر چنین نکنید فتنه و فساد بزرگی در زمین بپا خواهد شد.

۲۶، اگر زنِ انسان از شوهر دیگرش دختری داشته باشد انسان می تواند آن دختر را برای پسر خود که از آن زن نیست عقد کند و نیز اگر دختری را برای پسر خود عقد کند می تواند با مادر آن دختر ازدواج نماید.

۲۷، در رابطه ی با حکم ارتداد زن یا مرد مسلمانی که همسر دارد به رساله مراجعه شود.

  ۲۸، زنی که در عقد دائم مردی است حرام است بدون اجازه ی شوهر از خانه بیرون رود و باید خود را برای لذتهای جنسی که حق همسر است تسلیم کند و بدون عذر شرعی از نزدیکی کردن او جلوگیری نکند و از آن طرف مرد هم نباید زن را مورد اذیت قرار دهد و تندی و خشونت بخرج دهد و باید غذا و لباس و منزل و احتیاج زنش را بر طرف کند.

۲۹، مرد حق ندارد زن خود را به خدمت خانه مجبور کند.( به هر حال مرد و زن باید با یکدیگر توافق کنند و کارها را بین یکدیگر تقسیم کنند )

۳۰، زنی که از شوهر اطاعت می کند اگر مطالبه ی خرجی کند و شوهر ندهد می تواند جهت الزام شوهر بر پرداخت نفقه به حاکم شرع و اگر ممکن نباشد به عدول مومنین و اگر آن هم ممکن نباشد به فساق مومنین مراجعه نماید و چنانچه الزام شوهر بر دادن نفقه ممکن نباشد می تواند در هر روز به اندازه ی خرجیِ آنروز بدون اجازه از مال او بردارد و اگر ممکن نیست چنانچه ناچار باشد که معاش خود را تهیه کند در موقعی که مشغول تهیه ی معاش است اطاعت شوهر بر او واجب نیست.

۳۱، اولی این است که مرد در هر چهار شب یک شب نزد زن دائمی خود بماند. بله مرد نمی تواند زن دائمی خود را به طوری ترک کند که نه مثل زن شوهر دار باشد و نه مثل زن بی شوهر.

۳۲، شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه با زن خود نزدیکی را ترک کند مگر در صورت رضایت.بنابراین شوهر نباید سفر غیر ضروری داشته باشد که بیش از چهار ماه طول بکشد.

۳۳، زنی که صیغه می شود حق خرجی ندارد و حق هم خوابی هم  ندارد و ارث هم نمی برد همچنانکه مرد هم از زن صیغه ای اش ارث نمی برد. همچنین زن صیغه ای می تواند بدون اجازه ی شوهر از خانه بیرون رود مگر اینکه با حق شوهر منافات داشته باشد. ( البته آقای خوئی و تبریزی می گویند در هر صورتی بدون اجازه ی شوهر بیرون نرود. )

۳۴، پدر یا جد پدری برای محرم شدن با زنی می توانند آن زن را به عقد پسر نابالغ خود درآورند و نیز می توانند دختر نابالغ خود را به عقد کسی درآورند ولی در هر صورت باید پسر یا دخترِ نابالغ صلاحیت استمتاع را داشته باشد یا مدت عقد را بع اندازه ای قرار دهند که صلاحیت پیدا کند.

۳۵، اگر از ازدواج موقت فرزندی بوجود آید تمام حقوق فرزندی را دارد و از پدر و مادر و بستگانِ خود ارث می برد هرچند آن زن و شوهر از هم ارث نمی برند.

۳۶، مشهور این است که اگر مرد مدت صیغه را ببخشد چنانچه با زن نزدیکی کرده باشد باید تمام مهر را بدهد و اگر نزدیکی نکرده باشد باید نصف آنرا بدهد.

۳۷، بچه هائی که از بهزیستی آورده می شود اگر از طریق شیر دهی یا طرق محرم شوند که هیچ ولی صیغه ی به خصوصی در رابطه ی با محرمیت آنها وجود ندارد.

و در ادامه می رسیم به احکام طلاق :

در ابتدا این مطلب گفته شود که در روایتی از امام صادق علیه السلام وارد شده است که : مبغوضترین چیزِ حلال نزد خدا طلاق است.(کافی)

۳۸، شرائط صحت طلاق :

الف) زن باید هنگام طلاق از خون حیض و نفاس پاک باشد. ب) از هنگام حیض شدن قبلی تا زمان طلاق گرفتن در حال پاکی با شوهر خود همبستر نشده باشد ( حتی بعضی شرط کرده اند که در حال حیض یا نفاس قبلی هم نزدیکی صورت نگرفته باشد ) ج) طلاق در حضور دو مرد عادل جاری شود.

۳۹، البته در بعضی از فروض ، طلاق دادن زن در حال حیض یا نفاس صحیح است مثل اینکه شوهر ، بعد از ازدواج با او نزدیکی نکرده باشد.

۴۰، طلاق باید به صیغه ی عربی خوانده شود به این صورت که اگر خود شوهر بخواهد صیغه ی طلاق را بخواند و اسم زن فاطمه باشد باید بگوید : زوجتی فاطمهُ طالق و اگر دیگری را وکیل کنند آن وکیل باید بگوید : زوجه موکلی فاطمهُ طالق

۴۱، زنی که صیغه شده طلاق ندارد و رها شدن او به این است که مدتش تمام شود یا مرد ، مدت را به او ببخشد و شاهد گرفتن و پاک بودن زن از حیض لازم نیست و رضایت او هم لازم نیست.

۴۲، زنی که شوهرش  با او نزدیکی کرده و طلاقش دهد باید عده نگه دارد ( البته در صورتی که آن زن جزء زنانی که نه سالش تمام نشده و جزء زنان یائسه نباشد )  و مقدار عده این است که دو بار حیض شود و پاک شود و هنگامی که حیض سوم را دید عده ی او تمام شده است. ولی اگر شوهرش با او نزدیکی نکرده عده ندارد یعنی می تواند بعد از طلاق فورا شوهر کند.

۴۳، اگر زن آبستنی را طلاق دهد عده اش تا به دنیا آمدن یا سقط شدن بچه است.

۴۴، در عده ی ازدواج موقت اختلاف است. مشهور آن را در صورت نزدیکی شوهر ، ( دو حیض یا دو پاکیِ کامل هرکدام که بیشتر است ) میدانند و آقای زنجانی یک حیض را کافی می دانند.

۴۵، زنی که شوهرش از دنیا برود باید تا ۴ ماه و ۱۰ روز عده نگه دارد و از شوهر کردن در این مدت خودداری کند و در این مدت نباید لباس های زینتی بپوشد و نباید سرمه بزند.

( در اینجا ممکن است سوال پیش آید که فلسفه ی عده چیست که در این باره می توانید به تحقیقات دیگر رجوع کنید. )

۴۶، آقای سیستانی گفته اند : اگر زن بگوید عده ام تمام شده از او قبول می شود مگر آنکه مورد تهمت باشد ولی آقای مکارم گفته اند : هرگاه زن بگوید عده ام تمام شده از او قبول می شود به شرط آنکه مورد اتهام نباشد بلکه حتیاط واجب آن است که مورد وثوق باشد.

۴۷،  انواع طلاق :

رجعی : یعنی مرد تا وقتی زن در عده است می تواند بدون عقد به او رجوع کند.

بائن : یعنی مرد حق ندارد به زن رجوع کندو بدون عقد او را به زنی قبول کند و موردش وقتی است که شوهر بعد از عقدِ زن ، با او نزدیکی نکرده باشد و بعد طلاقش دهد.

خلع : طلاق زنی را که به شوهرش مایل نیست و مهر یا مال دیگر خود را به او می بخشد که طلاقش دهد.

مبارات : مثل طلاق خلع است الا اینکه در اینجا مرد هم به زنش مایل نیست و در نتیجه زن ، مالی به مرد می دهد که او را طلاق دهد.

هر کدام از موارد بالا احکام خاصی دارند که در جای خود بحث شده است.

۴۸، زن می تواند در حین عقد شرط کند که در فلان مواقع من وکیلم که از طرف شوهر برای خود طلاق بگیرم.

۴۹، زنی که شوهرش گم شده اگر بخواهد به دیگری شوهر کند باید نزد مجتهد عادل برود و به دستور او عمل کند.

۵۰، آقای سیستانی گفته اند : زنی که طلاق رجعی داده شده است در حکم همسر شرعی است تا زمانی که عده اش تمام شود.پس باید از هرگونه استمتاعی که حق شوهر است ممانعت نکند و جایز است بلکه مستحب است خود را برای او آرایش کند  و جایز نیست بدون اجازه ی او خارج شود و نفقه اش بر او واجب است اگر ناشزه نباشد و کفاره و فطریه ی او بر عهده ی شوهر است و در صورت مرگِ هرکدام ، دیگری از او ارث می برد و مرد نمی تواند در دوران عده ی او با خواهرش ازدواج کند.

همچنین ببینید

۱۰ درس از عاشورای حسینی

۱۰ درس از عاشورای حسینی فهرست جلسه اول…….. از عاشورای حسین تا عاشورای شیعه جلسه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *