خانه / اعتقادات / اسلام پژوهی / احکام اسلامی / آیا تقلید محض از مراجع ، صحیح است؟

آیا تقلید محض از مراجع ، صحیح است؟

این بحث را با شعری از مولوی شروع می کنیم که گفته است :

خلق را تقلیدشان بر باد داد                  اى دو صد لعنت بر این تقلید باد

باید گفته شود که دو گونه تقلید وجود دارد که یکی از آنها عقل پسند است و دیگری عقل گریز.

اگر تقلید به معنای رجوع غیر متخصص به متخصص فن باشد مورد قبول است و عقل آن را می پذیرد ولی اگر به معنای رجوع غیر متخصص به غیر متخصص باشد یا به معنای رجوع متخصص به غیر متخصص باشد یا به معنای رجوع غیر متخصص به متخصص خیالی باشد مورد قبول نیست.

حال در رابطه ی با دین باید گفته شود که افرادی که قرار است راجع به دین نظر دهند باید متخصص باشند و طبیعتا اگر در امری تخصص ندارند نباید در آن باره نظر دهند و مردم نیز نباید از آنها تقلید کنند. بنابراین مردم باید تحقیق کنند و ببینند که آیا فلان شخص که می خواهند از او تقلید کنند واقعا متخصص است یا نه؟

نظر بنده این است که می توان بین احکام فردی و اجتماعی تفاوت قائل شد. ممکن است در احکام فردی مثل احکام شکیات نماز و … مرجعی متخصص باشد ولی در احکام اجتماعی چنین نباشد. حتی امروزه می بینیم که برخی از مردم از لحاظ اطلاعات اجتماعی از روحانیون و مراجع جلوترند.

باید دقت کنیم که مرجع نیز یک انسان است و امروزه هر انسانی قابل نقد است و ممکن است نظراتش صحیح نباشد. بنابراین اینکه بگوییم از مرجعی تقلید می کنیم و هرچه او گفت قبول می کنیم قابل تأمل است.

جالب است بدانید فتاوائی از برخی مراجع وجود دارد که عقل من آنها را به راحتی نمی پذیرد. در ادامه به چند نمونه از این فتاوی اشاره می کنیم :

۱- حلیت غیبت پشت سر اهل سنت یا مسیحیان و غیر مسلمانان

۲- واجب شرعی بودن شرکت در انتخابات یا راهپیمائی ها

۳- حکم به جواز یا استحباب قمه زدن

۴- وجوب طواف در محدوده ی مقام ابراهیم و کعبه

۵- بلوغ ۹ ساله ی دختران و ۱۵ ساله ی پسران

۶- حلیت ربا گرفتن از غیر اهل ذمه یا غیر مسلمان

۷- حرمت دیدن ماهواره

۸- برخی از احکام بانکی مثل اینکه می گویند برای فرار از ربا یک شکلات نیز داده شود

۹- به چهار طرف نماز خواندن یا جمع بین کامل و شکسته خواندن نماز در برخی شرائط

۱۰- نجاست انسان اعم از اهل کتاب یا غیر اهل کتاب

۱۱- حلیت ربا در غیر کیل و وزن

۱۲- برخی از حکم های ارتداد مثل حکم ارتداد شاهین نجفی

۱۳- موضع گیری نسبت به نشان دادن چهره ی حضرت ابوالفضل و سکوت در برابر بسیاری از مشکلات دیگر

البته بنده تقلید را قبول دارم ولی می خواهم بگویم برخی از مراجع در چنین حکم هائی اصلا متخصص نیستند که بخواهند نظر دهند. اصلا از چنین حکم هائی معلوم می شود که متخصص نیستند نه اینکه متخصص هستند ولی ما از روی لجبازی حرف آنها را قبول نمی کنیم.

دقت شود که یک روحانی و مرجع در هر چیزی نباید نظر دهد. امروزه باید از متخصصین فن استفاده کرد. یک مرجع به راحتی نمی تواند برای زندگی اجتماعی مردم نظر دهد.

متأسفانه باید گفته شود که امروزه برخی از مردم نیز خود را دست کم می گیرند و فکر می کنند نباید راجع به دین و مسائل آن تأمل کرد. مراجع را نباید از حد خود فراتر برد ، آنها نیز انسان هائی هستند قابل نقد که نظراتشان می تواند مورد تحلیل قرار گیرد. به خصوص که امروزه حرف هائی از آنها می شنویم که واقعا با عقل جور در نمی آید.

دقت کنید کسی که بیشتر وقت خود را در حوزه گذرانده و از دنیا دور بوده در امور ریز اجتماعی نمی تواند نظر دهد و اگر نظر دهد نظرش قابل قبول نیست. چرا برخی می خواهند در هر جائی ، مراجع نظر دهند؟

البته دقت شود که اگر در موردی نخواستیم نظر مرجع را بپذیریم حتما باید ملاک داشته باشیم نه اینکه چون به ذهنمان می رسد که نظر دیگری بهتر است نظر مرجع را کنار بگذاریم. باید تحقیق کرد و سپس تصمیم گرفت.

آفت این صحبتهائی که در اینجا بیان شد این است که گروهی ممکن است فکر کنند ما می خواهیم بگوییم هرچه به ذهنمان رسید قبول کنیم. خیر ، هرچه که به ذهنمان رسید باید تحقیق کنیم و اگر ملاک صحیحی داشتیم سپس انجام دهیم.

حتما باید نظرات مخالف را ببینیم و تحقیق کنیم که خود مراجع به این اشکال ما چه پاسخی دارند. اگر پاسخ قانع کننده نداشتند ، سپس تصمیم بگیریم.

خلاصه اینکه از تقلید محض خارج شویم و بیشتر راجع به دین ، فکر کنیم.

به نظر من دلائلی که باعث می شود از طرف مراجع ، فتاوایی مثل فتاوای فوق صادر شود چند چیز است :

۱- دور بودن آنها از شرائط دنیای فعلی. ۲- عدم توجه کافی به فهم های مختلف از دین. ۳- در مقام پاسخگوئی قرار ندادن خود. ۴- بها ندادن کافی به منتقدان خود. ۵- صاحب نظر دانستن خود در بسیاری از امور. ۶- عوام زدگی و تعصبات فرقه ای. ۷- دوری از عقل گرائی. ۸- مصلحت اندیشی غیر متخصصانه.

همچنین ببینید

امام حسین ع را برای چه می خواهیم؟

امام حسین علیه السلام را برای چه می خواهیم؟ اقشار مختلف مردم ، هریک از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *