خانه / دسته‌بندی نشده / آیا می توان برای گمراهی افراد دعا کرد؟

آیا می توان برای گمراهی افراد دعا کرد؟

در قرآن دو آیه وجود دارد که ظاهر آن آیات می رساند که دو نفر از پیامبران الاهی دعا کرده اند که خدایا فلان گروه را گمراه کن که ایمان نیاورند. حال سوال این است که آیا واقعا می توان برای گمراهی افراد دعا کرد؟ در ادامه این دو آیه مورد بررسی قرار خواهد گرفت :

آیه اول : در آیه ۸۸ سوره یونس آمده است که حضرت موسى بر علیه فرعون این چنین دعا مى کند :

 رَبَّنَا اطْمِسْ عَلىَ أَمْوَالِهِمْ وَ اشْدُدْ عَلىَ‏ قُلُوبِهِمْ فَلَا یُؤْمِنُواْ حَتىَ‏ یَرَوُاْ الْعَذَابَ الْأَلِیمَ‏

ترجمه : پروردگارا! اموالشان را نابود کن و دل‏هایشان را سخت گردان که ایمان نیاورند تا آنکه عذاب دردناک را ببینند.

دعاى اول قابل قبول است چرا که دعا براى اینکه امکانات ظالمین از بین برود تا نتوانند ظلم کنند خوب است ولى دعاى دوم یعنى دعاى براى ضلالت آنها که ایمان نیاورند چه توجیهى دارد؟

جواب : یک جواب این است که بگوییم کسى که مسیر بد را انتخاب کرده است و به هیچ صورتى برنمى گردد ، کمال او در همین است که دائما در همان سیر پیش رود. کمال افراد متفاوت است. در جهان دو مسیر کمالى وجود دارد : کمال به سمت خوبى ها و کمال به سمت بدى ها.

اتفاقا از لحاظ تکوینى ، این خدا است که افراد را در دو مسیر پیش مى برد و هم رسیدن به خوبى ها دست خداست و هم رسیدن به بدى ها. در دین اسلام منبع خوبى ها و بدى ها یکى است بر خلاف گروهی که قائل به دو منبع براى جهان هستند. اسلام توحیدش فوق العاده مهم است و هیچ منبعى در برابر خدا قائل نیست حتى در بدى ها.

حال کسى که به سمت کمال در نقطه ى منفى مى رود و هیچ چیزى بر او اثر ندارد خدا او را به حال خود واگذار مى کند تا به همان سمت که مى خواهد برود. حال در اینجا موسی دعا مى کند که خدایا فرعون و آل او که دوست دارند به سمت بدی ها بروند تو نیز آنها را در مسیرشان یاری کن و شرائط بدی را برای آنها فراهم کن.

خود ما نیز بعضا چنین تعابیرى استفاده مى کنیم مثلا به کسى که اصلا حرف ما را گوش نمى دهد مى گوییم در مسیر اشتباهى که مى روى برو تا به عاقبت کارت برسى.

در آیه ۵ سوره صف آمده است :

فَلَمَّا زَاغُواْ أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ یعنى پس هنگامى که [از حق‏] منحرف شدند، خدا هم دل‏هایشان را [از پذیرفتن هدایت‏] منحرف کرد.

یکى از عذاب هاى گمراهان این است که اگر زیاد در گمراهى پیش روند خدا هم آنها را به حال خود وا مى گذارد تا بیشتر گمراه شوند. پس یکی از مجازات های کفار و گمراهان ، گمراهی بیشتری است که نصیب آنها می شود و توفیق بازگشت پیدا نمی کنند. اتفاقا در آیه ۴۹ سوره مائده نیز به همین مجازات به صورت دیگری اشاره شده است ، آنجا که می فرماید : فَإِن تَوَلَّوْاْ فَاعْلَمْ أَنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ أَن یُصِیبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبهِمْ یعنی اى پیامبر اگر به دستورات الهى پشت کردند بدان که خداوند مى خواهد آنها را به خاطر بعضى از گناهانشان عذاب کند (و عذاب آنها همان پشت کردن آنها به دستورات الهى است که توفیق استفاده از احکام را از دست مى دهند.)

و اما به نظر می رسد جواب بهتری بتوانیم به این سوال بدهیم و آن اینکه آیا آیه درست ترجمه شده است یا نه؟

بحث اصلی بر روی وَ اشْدُدْ عَلىَ‏ قُلُوبِهِمْ است که معمولا اینگونه ترجمه شده است که : خدایا دل های آنها را سخت کن که ایمان نیاورند.

این در حالی است که برای این معنا در قرآن از واژه های ختم یا طبع استفاده می شود. بنابراین وَ اشْدُدْ عَلىَ‏ قُلُوبِهِمْ به این معنا است که خدایا شدت و سختی را بر قلب آنها وارد کن.

موسی با این دعا می خواهد بگوید خدایا کاری کن که آنها به سختی بیفتند چون انسان وقتی به سختی بیفتد بیشتر به یاد خدا می افتد. پس موسی می گوید خدایا هم از لحاظ ظاهری ، نعمتهایشان گرفته شود و هم از لحاظ درونی به مشکل برخورد کنند تا مجموع این مشکلات موجب شود آنها به خدا برگردند.

پس نه تنها موسی برای ضلالت آنها دعا نکرده است بلکه برای هدایت آنها دعا کرده است.

طبق این معنا جمله ی فَلَا یُؤْمِنُواْ حَتىَ‏ یَرَوُاْ الْعَذَابَ الْأَلِیمَ‏ علت دعای موسی را بیان می کند و می خواهد بگوید این دعای من به این علت است که آنها تا عذاب را نبینند به خدا ایمان نمی آورند ، پس خدایا عذابی بر آنها نازل کن که موجب ایمان آنها شود.

تذکر : این نظریه در تفسیر التحریر و التنویر و همچنین تفسیر الکاشف آمده است و این دو تفسیر همین نظر را برگزیده اند.

آیه دوم : در آیه ۲۴ سوره نوح آمده است که حضرت نوح این چنین دعا مى کند :

وَ لَا تَزِدِ الظَّالِمِینَ إِلَّا ضَلَالًا یعنى جز بر گمراهى ستمکاران میفزاى.

حال سوال این است که آیا دعا براى گمراهى ظالمین دعاى خوبى است؟

جواب : در رابطه ى با دعاى حضرت نوح ، مفسرین نظرات مختلفى دارند. در تفسیر المیزان آمده است :

و جمله” وَ لا تَزِدِ الظَّالِمِینَ إِلَّا ضَلالًا” نفرین نوح (ع) به آنان است، از خدا مى‏خواهد گمراهیشان را بیشتر کند، البته این گمراهى ابتدایى نیست، بلکه مجازاتى است، پس آن جناب در این نفرین خود از خدا مى‏خواهد کفار را به جرم کفر و فسقشان مجازات کند.

یکى از مفسرینى که خوب در این باره بحث کرده است ابن عاشور در تفسیر التحریر و التنویر است. ایشان احتمالات مختلفى که در این آیه هست را مطرح کرده اند که در زیر به آنها اشاره مى کنیم :

الف) مقصود از ضلال گمراهى دینى نیست بلکه گم کردن مسیر مکر و کید آنها است. پس عبارت وَ لَا تَزِدِ الظَّالِمِینَ إِلَّا ضَلَالًا یعنى خدایا کارى کن که آنها در مکرى که مى خواهند نسبت به مومنى انجام دهند راه را گم کنند و در نتیجه مکرشان به نتیجه نرسد. این معنا با آیه ۲۲ مرتبط است.

ب) مراد از ضلال عذابى است که از گمراهى بدست مى آید. پس در این آیه ذکر سبب به جاى مسبب شده است.

ج) این احتمال وجود دارد که این جمله را نوح نگفته است بلکه این جمله ، کلام خداست.

توضیح اینکه حضرت نوح در آیات قبلى به خدا گفت :

قَالَ رَبّ‏ِ إِنىّ‏ِ دَعَوْتُ قَوْمِى لَیْلًا وَ نَهَارًا(۵) فَلَمْ یَزِدْهُمْ دُعَاءِى إِلَّا فِرَارًا(۶)

ترجمه : گفت: پروردگارا! همانا قوم خود را شب و روز [به آیین توحید] دعوت کردم، (۵) ولى دعوت من جز بر فرارشان نیفزود، (۶)

حال خدا در این آیه مى گوید :  وَ لَا تَزِدِ الظَّالِمِینَ إِلَّا ضَلَالًا

یعنى تو هر چه بیشتر آنها را دعوت کنى آنها فرار مى کنند و فرار آنها موجب ازدیاد گمراهى آنهاست. پس دیگر نمى خواهد به گمراهى آنها اضافه کنى. پس دعوتت را خاتمه ده و کارى نکن که به ظالمین ، فقط گمراهى اضافه شود.

و اما دو احتمال نیز بنده مى دهم :

الف) این جمله دعاى نوح است و به همان صورتى که در معناى آخرى که در التحریر و التنویر آمده بود باید معنا شود. یعنى خدایا به ظالمین فقط گمراهى میفزا بلکه یا آنها را عذاب کن که دیگر بیشتر از این گمراه نشوند یا کارى کن که آنها به هر صورتى که شده مقدارى هدایت شوند. خلاصه اینکه نوح دعا مى کند که ظالمین ، فقط به گمراهیشان اضافه نشود.

ب) جواب اولی که به آیه ی اول داده شد نیز می تواند در اینجا گفته شود.

همچنین ببینید

چگونه انفاق کنیم؟؟

امروزه چگونه باید انفاق کنیم و پولمان را کجا باید خرج کنیم؟ آیا باید خمس …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *