خانه / اعتقادات / اسلام پژوهی / اسامی و اوصاف قرآن در قرآن

اسامی و اوصاف قرآن در قرآن

در این مقاله به اوصافی که در قرآن برای این کتاب آسمانی بیان شده است اشاره می کنیم :

صفت ۱ : قرآن

صفت ۲ : کتاب

از این دو صفت معلوم می شود که قرآن ، هم گفتار است و هم نوشتار. پس از همان ابتدای نزولِ قرآن بر روی نوشتار قرآن نیز تأکید بوده است.

صفت ۳ : حدیث (طور-۳۴) ، این واژه به معنا سخن جدید است. قرآن در هر زمانی سخن تازه است و هیچ گاه قدیمی نمی شود.

صفت ۴ و ۵ و ۶ : احسن الحدیث ، متشابه ، مثانی (زمر-۲۳) ، احسن الحدیث بودن قرآن به این معناست که قرآن بهترین سخن است. حال آیا شایسته نیست که طبق این وصف قرآن ، ما بیشتر با این کتاب مأنوس باشیم. خیلی عجیب است که با اینکه قرآن احسن الحدیث است ولی مردمِ ما یک دور با دقت آن را معمولا نخوانده اند و در حوزه های علمیه نیز قرآن درس رسمی نیست.

و اما متشابه بودن قرآن به این معنا است که همۀ آیات آن از لحاظ فصاحت و بلاغت و از این لحاظ که ما را به راه مستقیم دعوت می کنند شبیه هم هستند.

و اما مثانی بودن قرآن به این معناست که در قرآن برخی مطالب چند بار تکرار شده است یا اینکه برخی آیات چند معنا دارد. دقت شود که مثانی به معنای دوتایی یا چندتایی است.

صفت ۷ و ۸ : مبین ، نور (مائده-۱۵) ممکن است کسی سوال کند اگر قرآن بیان کننده و نور است پس چرا این قدر ابهام دارد؟ در این باره باید گفته شود که ابهام قرآن حداقل سه دلیل می تواند داشته باشد :

الف) برخی ابهامات قرآن موضوعیت دارد و عاملی برای رشد و بالندگی است. قرآن هدفش این است که خوانندگانش به فکر فرو روند. علاوه بر اینکه ابهام می تواند عاملی برای امتحان نیز باشد.

ب) برخی ابهامات قرآن به خاطر کم کاری ماست یعنی چون خوب روی قرآن کار نکرده ایم آیات برای ما مبهم است و الا با تحقیق می توان به فهم آیات پی برد.

ج) برخی ابهامات آیات قرآن به خاطرتفاسیر اشتباهی است که عده ای از قرآن کرده اند یعنی چون می خواسته اند نظر خود را بر قرآن غالب کنند فلان آیه را به گونه ای تفسیر کرده اند که با نظرشان سازگار شود و این کار عاملی شده که افراد در تفسیر آن آیه به ابهام بیفتند. پس معنای آیات در بسیاری از موارد روشن است ولی سوء استفادۀ دیگران به خصوص عالمان دین و تفسیر به رأی آنهایی که مورد اعتماد مردم هستند موجب شده که آیات مبهم شوند.

صفت ۹ : ذکر (حجر-۹) ، قرآن مایۀ یادآوری و ذکر است البته برای کسی که از آن به خوبی استفاده کند.

صفت ۱۰ : عربی (شعراء-۱۹۵) ، عربی بودن قرآن ، هم می تواند اشاره به لغت عرب داشته باشد و هم می تواند معنای لغوی واژۀ عرب مراد باشد که به معنای فصیح است. به هر حال قرآن به زبان عربی فصیح نازل شده است. و اما اینکه چرا زبان قرآن ، عربی است در جای دیگر باید مورد بررسی قرار گیرد.

صفت ۱۱ : مفصّل (انعام-۱۱۴) ، طبق این صفت ، قرآن کتابی مفصل است که مطالب را به صورت تفصیلی بیان کرده است. با توجه به این صفت اگر قرآن در جایی با اجمال رد شده است شاید آن اجما موضوعیت داشته است. دقت کنید که قرآن برخی چیزها را به صورت کاملا مفصل بیان کرده است مثل بحث توحید یا انفاق ولی از بعضی مطالب به صورت اجمال گذشته است مثل کیفیت غسل. حال باید گفته شود که متأسفانه ما دین را به درستی نیاموخته ایم. چیزی که قرآن به صورت تفصیلی بیان کرده است را بی توجهیم ولی چیزی را که با اجمال بیان کرده است بسیار دقت می کنیم تا جایی که در آن دچار وسواس هم شده ایم. در توحید که این قدر به صورت تفصیلی در قرآن بیان شده احتیاط نمی کنیم ولی در غسل آنقدر احتیاط می کنیم که به وسواس می افتیم در حالی که در آیۀ ۶ سورۀ مائده کیفیت غسل به صورت کاملا مجمل بیان شده است.

صفت ۱۲ : عظیم (حجر-۸۷)

صفت ۱۳ : مجید (بروج-۲۱) ، صفت مجید در کل قرآن فقط برای خدا و قرآن آمده است.

ظاهرا فرق بین عظیم و مجید این است که مجید عظمت بیشتری نسبت به عظیم را می رساند.

صفت ۱۴ : کریم (واقعه-۷۷) ، کریم به چیزی گفته می شود که ارزشمند است.

صفت ۱۵ : مکنون (واقعه-۷۸) ، مکنون به معنای مستور است و اشاره به این دارد که در قرآن حقایقی وجود دارد که طبق آیۀ ۷۹ سوره واقعه جز مطهران به آن دست پیدا نمی کنند.

صفت ۱۶ و ۱۷ : مصدّق ، مبارک (انعام-۹۲)

پس قرآن نیامده تا حقایق ادیان قبلی را تکذیب کند بلکه آمده تا همان ها را تصدیق کند. از این صفت بدست می آید که انگار برخی به خاطر جدید بودن برخی حرف ها فکر می کرده اند که قرآن تکذیب کنندۀ حرف های پیامبران قبلی است ولی این صفت به ما می رساند که قرآن آن کتب را تصدیق می کند.

و اما صفت مبارک نیز قابل تأمل است. قرآن با برکت است. پس برکت را باید از قرآن گرفت. ما متأسفانه از چیزها و کتب بی سند برکت می خواهیم در حالی که برکت اصلی در قرآن است. برکت اصلی قرآن نیز در ارائۀ صراط مستقیم به ماست ولی متأسفانه بسیاری از ما یک دور قرآن را با دقت نخوانده ایم. اگر یک دور قرآن را با دقت بخوانیم متوجه خواهیم شد که برخی کارهای ما با آیات قرآن در تعارض است که در رابطۀ با مصادیق این تعارض ها می توانید به جزوات ما پیرامون تفسیر قرآن مراجعه کنید.

صفت ۱۸ : حکیم (یونس-۱) حکیم بودن قرآن به معنای محکم بودن این کتاب است که هیچ کسی نمی تواند آن را به ضعف بکشاند و همچنین به معنای ارائۀ حکمت توسط قرآن است. پس اگر کسی حکمت می خواهد باید سراغ قرآن بیاید.

صفت ۱۹ : عزیز (فصلت-۴۱) ، عزیز بودن قرآن به معنای این است که هیچ کس نمی تواند آن کتاب را باطل کند و در مبارزه با او ، شکستش دهد.

صفت ۲۰ : برهان (نساء-۱۷۴) ، برهان به معنای حجت و دلیل و سند روشن است. پس قرآن سند است. کسی می خواهد سند ارائه دهد در درجۀ اول باید به قرآن ارجاع بدهد. قرآن بهترین سند و مدرک است.

صفت ۲۱ : فرقان (بقره-۱۸۵) ، قرآن وسیلۀ تشخیص حق از باطل است. اگر کسی می خواهد در اختلافات ، حق را از باطل تشخیص دهد باید سراغ قرآن بیاید. خوب است که ما اختلافاتمان را به قرآن رجوع دهیم. البته دقت کنید که با رجوع به قرآن ممکن است به این نتیجه برسیم که در مواردی اختلاف موضوعیت دارد و واقعا در مواردی چند نظر می تواند در عین حال صحیح باشد.

صفت ۲۲ و ۲۳ و ۲۴ : بیان ، هدی ، موعظه (آل عمران-۱۳۸)

صفت ۲۵ : تبیانا لِکُلّ شیء (نحل-۸۹) ، دقت شود که تبیان مبالغۀ بیان است. حال وقتی قرآن بیان و تبیان است چرا می گویند که قرآن صامت است؟ بیان و تبیان بودن قرآن به این معناست که قرآن کتابی است که حرف برای گفتن دارد و بیان های زیادی دارد. این نکته نیز دقت شود که تبیانا لِکُلّ شیء بودن قرآن به این معنا است که هر آنچه لازمۀ هدایت بوده است در قرآن آمده است.

صفت ۲۶ : قول فصل (طارق-۱) ، قرآن فصل الخطاب است و در اختلافات ، حرف نهایی را می زند. اگر محققین واقعا در موردی به تردید افتاده اند باید به قرآن رجوع کنند و حرف نهایی را از قرآن بگیرند.

صفت ۲۷ : غیر ذی عوج (زمر-۲۸) ، این صفت به این معناست که در قرآن اعوجاج و کژی وجود ندارد. پس در قرآن انحرافی نیست. حتی شاید بتوان از این صفت بدست آورد که سوره ها و آیات قرآن نیز دارای چینش منظم هستند. و کوچکترین بی نظمی در قرآن وجود ندارد.

صفت ۲۸ و ۲۹ : شفاء و رحمه (یونس-۵۷) ، شفاء بودن قرآن در واقع شفاء برای امراض فکری و روحی است. ما باید برای تصحیح افکارمان به قرآن رجوع کنیم ولی متأسفانه کمتر چنین می کنیم. اگر کسی می خواهد ثابت کند که قرآن برای شفاء جسم نیز هست باید سند صحیح ارائه دهد. امثال ختم اَمَّن یجیب سند معتبری ندارند.

صفت ۳۰ : بُشری (نمل-۲) ، جالب است که در اسامی قرآن عنوان هایی که با رحمت خدا سازگارتر است بکار رفته است مثل بشری ، رحمت ، شفاء و … ولی در اسامی قرآن اسمی که دلالت بر غضب خدا کند و به صورت یک عنوان در قرآن بیان شده باشد بنده نیافتم.

صفت ۳۱ : بینات (بقره-۱۸۵) ، این صفت به این معناست که در قرآن نشانه ها وجود دارد. پس اگر کسی سراغ قرآن بیاید نشانه های الهی را در آن خواهد دید.

صفت ۳۲ : بصائر (جاثیه-۲۰) ، این صفت به این معناست که قرآن عامل بینایی است و اگر کسی می خواهد بصیرت پیدا کند باید سراغ قرآن بیاید.

صفت ۳۳ : مهیمن (مائده-۴۸) ، مهیمن بودن قرآن به این معنا است که قرآن مجید بکتب آسمانى گذشته ناظر و محیط و مشرف مى باشد. جالب است که صفت مهیمن مثل صفت مجید در کل قرآن تنها برای خدا و قرآن بیان شده است.

با توجه به مجموع صفاتی که برای قرآن بیان شد می فهمیم که این کتاب ، بسیار با عظمت است. قرآنی که مجید و عظیم و کریم و عزیز بصائر است نباید نسبت به آن غفلت کرد.

به نظر می رسد که دو گروه از علماء نسبت به قرآن کم لطفی می کنند :

الف) علمای سنتی که کمتر به قرآن بها می دهند و مثلا در حوزه های علمیه قرآن مهجور است.

ب) علمای روشنفکر که قرآن را خیلی دست کم گرفته و به راحتی احکام آن را تغییر می دهند. قرآن با صفاتی که دارد نمی توان به راحتی دستورات آن را تغییر داد. مادامی که به قطع نرسیده ایم نمی توانیم آیات این کتاب عظیم را عوض کنیم و بگوییم به درد امروزه نمی خورد.

براى عظمت قرآن همین بس که در آیه ۲۱ سوره حشر چنین آمده است :

لَوْ أَنزَلْنَا هَاذَا الْقُرْءَانَ عَلىَ‏ جَبَلٍ لَّرَأَیْتَهُ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْیَهِ اللَّهِ

ترجمه : اگر این قرآن را بر کوهى نازل مى‏کردیم، قطعاً آن را از ترس خدا فروتن و از هم پاشیده مى‏دیدى.


در این مقاله به اوصاف و اسامی قرآن در قرآن اشاره شده است. با خواندن این اوصاف متوجه می شویم که این کتاب ، نزد خدا بسیار با عظمت است. پس باید سعی کنیم عظمت این کتاب آسمانی را درک کنیم و نسبت به آن بیشتر توجه داشته باشیم.

همچنین ببینید

شادی و غم از دیدگاه قرآن

 شادی و غم از دیدگاه قرآن  مقدمه : در ایام نوروز سال ۱۳۹۵ به ذهنم …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *